(۶۰۳۴) سوال: اگر بر ترک نمودن چیزی قسم یاد کردم اما آن را انجام دادم؛ آیا در آن گناه وجود دارد یا خیر؟

جواب:

اول: می‌‌گوییم: شایسته نیست شخص همیشه به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قسم یاد کند بلکه واجب است الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را تعظیم نموده و جز هنگام نیاز قسم یاد نکند. هر چند که قسم یاد نمودن بدون نیاز به قسم جایز بوده، اما بهتر است زیاد قسم یاد نکند؛ به دلیل فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ}[المائدة: ۸۹]: (و قسم‌‌های خود را حفظ کنید) برخی از مفسران می‌‌گویند: منظور این است که زیاد به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ سوگند یاد نکند اما اگر به خاطر چیزی قسم یاد کرد سپس مخالف قسم خود عمل کرد؛ در صورتی که هنگام قسم (إن شاء الله) گفته باشد، ضرری بر او نیست؛ زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «من حلف علی یمین فقال: إن شاء الله لم یحنث»[۱]: (کسی که قسم یاد نمود سپس گفت: إن شاء الله؛ قسم گیر نمی‌‌شود) ولی اگر در قسم خود (إن شاء الله) نگوید، هرگاه آنچه بر ترک آن قسم یاد کرده بود را انجام دهد در صورتی که بداند، به یاد داشته باشد و اختیار داشته باشد؛  کفاره بر او واجب می‌‌شود. کفاره‌‌ی آن آزاد کردن برده یا غذا دادن یا لباس دادن به ده مسکین است، اگر نیافت سه روز پی در پی روزه می‌‌گیرد. برادر سؤال کننده بداند که قسم یاد کردن به گذشته، قسم محکمی نیست؛ مانند اینکه بگوید: به الله قسم چنین چیزی نشد سپس برای وی آشکار شد که آن چیز رخ داده؛ کفاره ندارد. بلکه می‌‌گوییم: هرگاه بر چیزی مربوط به گذشته قسم یاد نمودی، اگر راست گفتی بر تو چیزی نیست ولی اگر دروغ گفتی بر تو گناه است و قسم دروغ کفاره ندارد، زیرا کفاره بر قسم‌‌هایی است که مربوط به آینده باشد.

[۱] أبوداود: کتاب الأیمان والنذور، باب الاستثناء فی الیمین، شماره­ی (۳۲۶۲)، ترمذی: کتاب الأیمان والنذور، باب من حلف فاستثنی، شماره­ی (۳۷۹۳)، ابن ماجة: کتاب الکفارات، باب الاستثناء فی الیمین، شماره­ی (۲۱۰۵).