(۴۷۴۹) حکم جبران خسارت مالی نادانسته به مدرسه

(۴۷۴۹) سوال: در دو مدرسه در سودان به عنوان معلم کار کردم و هر بار امور مالی مدرسه از جانب انجمن پدران و معلمین به من واگذار شد. علی رغم وسواس و دقت زیادی که به خرج دادم باز حس میکنم که مقداری از این اموال را به صورت غیرعمدی هدر داده ام و مدیون شده ام. اما نمیدانم چقدر مدیون شده ام چون انجمنهای مدرسه چندین بار تغییر کرده اند و دانش آموزان به کلاسها و مراحل دیگر انتقال یافتند. آیا جایز است مقدار آن مبلغ را تعیین کنیم و آن را به شکل یک کتابخانه به مدرسه بازگردانیم (تا از ایجاد حواشی جلوگیری به عمل آید) و اموال نیز به شکل غیر مستقیم به صاحب آن بازگردد. نصیحت و نظر شما برای بنده چیست؟ خداوند به شما اجر عنایت بفرماید.

جواب:

درباره سوال برادری که گفتند امین مالی مدرسه بوده اند و به صورت غیرعمدی در مال مدرسه دخل و تصرف کرده اند و اکنون میخواهند از دینی که بر گردن دارند رهایی یابند باید بگویم که حقیقتا این سوال مجملی است و نمیدانیم منظور دقیق ایشان چیست. اما از یکی از دو حالت زیر خارج نیست:

اول: اینکه این کار را برای سود شخصی انجام داده است که بدون شک مرتکب خطایی بزرگ شده و باید نزد خدای عزوجل توبه کند و هر آنچه از مال مدرسه را که هدر داده و به نفع خود خرج کرده همین الان به مدرسه بازگرداند و برای همان مقصودی که اهداکنندگان مبلغ آن را اهدا کرده اند آن را صرف نماید. یعنی اگر آن را برای اعطای حقوق به دانش آموزان اهدا کردهاند باید این پول را به دانش آموازان بازگرداند و اگر برای امور عمومی مدرسه اهدا شده باید صرف آن شود و … و در کنار این باید به درگاه خدای عزوجل نیز توبه کند.

دوم: اگر این کار برای مصلحت مدرسه انجام شده و ایشان استدلال و تشخیص خود را انجام داده و تصمیم خود را گرفته، اما بعدا مشخص شده که تصمیم وی اشتباه بوده، در این حالت هیچ ضمانت و مسئولیتی متوجه ایشان نیست. چون عمد و افراطی در کار نبوده و استدلال کرده و چنین پنداشته که این کار به مصلحت مدرسه است، اما بعدا مشخص شده که اینگونه نیست. در این حالت گناهی متوجه او نیست. زیرا مسئول مالی اگر در هنگام خطا عمدی در کارش نبوده و افراطی نکرده، هیچ گناه و ضمانتی متوجه او نخواهد بود. پس از این برادرمان تقاضا داریم که تحقیق کند که آیا این کار را برای مصلحت شخصی انجام داده یا برای مصلحت مدرسه؟

جناب شیخ، اگر فرض کنیم همان طور که فرمودید حالت اول بوده و این مبلغ به دانش آموزان اختصاص داشته، حال که ممکن است دانش آموزان از این مدرسه و حتی از این شهر رفته باشند، آیا میتوان این پول را صرف پروژهای کرد که منفعتش متوجه مدرسه باشد؟

شیخ رَحِمَهُ‌الله در پاسخ گفت: باید در نیازهای اولیه دانش آموزان مانند خوراک و پول ماهانه صرف شود و به دانش آموزانی که اکنون در مدرسه حاضر هستند تعلق گیرد. زیرا در این قضیه منظور دانش آموز به معنای عام است و کسانی که پول را اهدا کردهاند منظورشان دانش آموز خاصی نبوده، بلکه مقصودشان مصلحت دانش آموزان این مدرسه بوده است.

تعداد بازدید: 30

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: عملت معلما بمدرستين في السودان فأسندت لي في كل مرة الشئون المالية للمدرسة، وكان ذلك بتفويض من لجنة المدرسة المكونة من الآباء والمعلمين، ورغم مراعاتي للأمانة، وحرصي إلا أنني أحسست أنني أتلفت جزءا من هذه الأموال دون قصد، فصار في ذمتي إلا أنني لا أعرف له قيمة محدودة، كما أن لجان المدرسة تبدلت عدة مرات، وتلاميذ تلك الفترة انتقلوا إلى مراحل أخرى، فهل يجوز تقدير ذلك المبلغ، وإعادته إلى المدرسة في شكل مكتبة مثلا تحاشيًا للحرج، وضمانًا لعودته لأصحابه بطريق غير مباشر، أم ماذا ترون أرشدوني أثابكم الله؟

فأجاب رحمه الله تعالى: سؤال الأخ الذي ذكر أنه كان أمينا ماليا على مدرسة، وأنه تصرف تصرفا بغير قصد، وهو الآن يسأل عن طريق الخلاص منه الحقيقة أن هذا السؤال مجمل، ولا ندري كيف هذا التصرف الذي تصرف فنقول: لا يخلو هذا التصرف من حالين:

إحداهما: أن يكون تصرفه لمصلحة نفسه، فيكون هذا قد أخطأ خطاً عظيما، وعليه أن يتوب إلى الله سبحانه وتعالى وأن يعيد ما أتلفه على المدرسة في مصلحتها الآن، حسب ما تبرع به المتبرعون سابقا، بمعنى إذا كانوا تبرعوا بمعاش ،الطلاب فليصرف لمعاش الطلاب، وإذا كانوا تبرعوا للمصلحة العامة للمدرسة، فليصرف للمصلحة العامة للمدرسة وهكذا وعليه مع ذلك أن يتوب إلى الله -سبحانه وتعالى-.

أما الحال الثانية: إذا كان هذا التصرف لمصلحة المدرسة، ولكنه اجتهد، ثم تبين له أنه أخطأ في اجتهاده، فإنه في هذه الحال لا ضمان عليه، لأنه غير مُتَعَدٌ ، ولا مُفرط، وإنما هو اجتهد ، وظن أن المصلحة في هذا العمل، ثم تبين له بعد ذلك أن المصلحة في عدمه، فهذا ليس عليه إثم، وليس عليه ضمان، لأن الأمين إذا لم يتعد ، ولم يُفَرِّط، فإنه لا إثم عليه، ولا ضمان عليه، فنرجو من الأخ السائل أن يحقق في الموضوع: هل هذا التصرف الذي ذكر خاص بنفسه، أو عام لمصلحة المدرسة.

فضيلة الشيخ، لو فرضنا أنه – كما تفضلتم- خاص بالحالة الأولى، بمعنى أنه يخص الأعيان من الطلبة ،وغيرهم وكما يذكر بأنهم قد تفرقوا عن هذا البلد، وربما بعضهم بعيد عنه، فهل يحق له أن يصرف هذا المال في مشروع يعود على المدرسة بالنفع؟

فأجاب رحمه الله تعالى: يصرفه لما يعود لمصلحة الطلاب، ما دام أنه صرف في الأول لمصلحة الطلاب كأرزاقهم ومعاشهم، فليصرف لمصلحة الطلاب الحاضرين الموجودين، لأن المقصود هو جنس الطلاب، وليس أعيانهم، حتى الذين تبرعوا فيما سبق لا يقصدون أنهم فلان بن فلان، إنما يقصدون مصلحة الطلاب في هذه المدرسة، فالمقصود الجنس.