(۴۳۷۰) سوال: من دو سال است که در مکه‌ی مکرمه کار می‌کنم، آیا من زمانی که می‌خواهم برای مرخصی سفر کنم باید طواف وداع انجام دهم با وجود این که من حج را برای خودم یا خانواده‌ام به جا می‌آورم و آیا می‌توانم طواف وداع را در شب انجام دهم سپس صبح مسافرت کنم و آیا می‌توانم بعد از طواف وداع بخوابم و غذا بخورم یا این که بخرم سپس به سفر بروم یا نه؟

جواب:

طواف وداع برای کسی که می‌خواهد از مکه خارج گردد و معتمر یا حاجی است؛ هنگامی که برای حج یا عمره آمده است طواف کرده و خارج نیز نمی‌گردد مگر با طواف اما اگر برای غیر عمره و حج به مکه آمده است بلکه برای کار یا ملاقات خویشاوندان یا مانند آن به مکه آمده است پس در این صورت طواف وداع لازم نمی‌باشد زیرا او با نسک نیامده است که طواف وداع برایش لازم باشد و طواف وداع واجب است که آخرین کاری باشد که انجام می‌دهد زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «لا ينفِر أحدٌ حتَّى يكونَ آخرَ عهدِه الطَّوافُ بالبيتِ»[۱] : (کسی از مکه خارج نشود مگر این که آخرین کارش طواف (وداع) باشد).

ولی بعضی از علما برای کسی که طواف وداع نمود رخصت داده‌اند که کارهای که یک شخصی که عابر انجام می‌دهد را مانند این که چیزی را در مسیرش بخرد یا منتظر رفیقش بماند تا این که بیاید و سوار شوند و بروند، انجام دهد.

و اما کسی که طواف وداع را به جا آورد سپس نیت کارهایی غیر از اینها و مانند آن را داشت باید دوباره طواف وداع انجام دهد.

[۱] تخریج آن گذشت.