(۳۷۷۶) سوال: جوانی سی و یک ساله است که در این مدت و پس از رسیدن به سن بلوغ، روزه و نماز را فقط به مدت دو سال ترک کرده است. آیا برای جبران این کار وی، كفاره‌ای وجود دارد؟ با توجه به این که وی اکنون نمازهای پنجگانه و روزه‌ی رمضان را ادا می‌نماید اما اکنون دردمند است و به خاطر آن دو سال که دو رکن از ارکان اسلام را ترک کرده است از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بیم دارد و بر حال خود افسوس می‌خورد.

جواب:

علما درباره‌ی کسی که عبادت‌های دارای وقت‌ را بدون عذر، ترک کند تا این که وقتش بگذرد، اختلاف ‌نظر دارند. برخی گفته‌اند: (قضا بر وی واجب است) و برخی دیگر نیز گفته‌اند: (قضا بر وی واجب نیست)؛ برای مثال: مردی عمدا و بدون عذر، نماز یا روزه‌ی رمضان را ترک کرده تا این وقتش به پایان رسیده است. برخی از علما می‌‌گویند: قضا بر وی واجب است زیرا الله جَلَّ‌جَلَالُهُ بر مسافر و مريض در رمضان، قضا را واجب نموده است لذا وقتی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قضا را بر شخص معذور واجب نموده است، دیگران اولویت دارند.

ثابت است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده‌اند: «من نام عن صلاة أو نسيها فليصلها إذا ذكرها»[۱] : (کسی که از نماز خواب بماند یا فراموش کند، وقتی متوجه شد آن ‌را بخواند). پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قضای نماز را بر کسی که آن را فراموش کرده، حتی با پایان یافتن زمانش، واجب دانسته است.

قول دوم در این مسئله: کسی که عبادت دارای وقت را بدون عذر ترک کرده تا این که زمانش به پایان رسیده است، واجب نیست که قضایش را به جا آورد؛ زیرا ویژگی عبادت دارای وقت، این است که باید در همان زمان مشخص انجام شود لذا اگر قبل یا بعد از زمانش انجام شود، پذیرفته نخواهد شد؛ پس همان طور که اگر کسی نماز فرض را قبل از زمانش ادا کند، به عنوان نماز فرض از وی پذیرفته نمی‌شود و اگر قبل از ماه رمضان را به عنوان روزه‌ی فرض، روزه بگیرد، به عنوان روزه‌ی فرض از وی پذیرفته نمی‌شود. همچنین اگر نماز را بدون عذر به تأخیر بیاندازد تا این که زمانش بگذرد از وی پذیرفته نخواهد شد و اگر روزه‌ی ماه رمضان را نیز بدون عذر به تأخیر بیاندازد، از وی پذیرفته نخواهد شد.

قول راجح و دیدگاه صحیح نیز همین است زیرا اگر انسان، عبادت را از وقت خاص خودش به تأخیر بیاندازد و آن را بعد از وقتش انجام دهد، کاری انجام داده که امر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و پیامبرش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر آن نیست در حالی که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که فرموده‌اند: «من عمل عملاً ليس عليه أمرنا فهو رد»[۲] : (هر کس عملی انجام دهد که دین و امر ما بر آن نباشد، مردود است) لذا وقتی عملش مردود باشد، مکلف کردن وی به انجام قضا، ‌فایده‌ای ندارد.

بنابراین به این سؤال کننده می‌گوییم: چون نماز و روزه‌ی آن دو سال را بدون عذر ترک کرده‌ای، واجب است به درگاه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ توبه‌ی نصوح و راستین کنی و اعمال نیک و شایسته‌ی زیادی انجام دهی. قضای دو سال گذشته را نیز انجام نده زیرا فایده‌ای ندارد اما چنان که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است: توبه، گناهان و کوتاهی‌های‌‌ قبل از خود را پاک کرده و از بین می‌برد.

۱- تخریج آن گذشت.

۲- تخریج آن گذشت.