(۳۷۳۸) سوال: خواهر بزرگی دارم که ازدواج نکرده و همراه مادرم در یک جا زندگی می‌کنند و از یک ظرف می‌خورند و می‌نوشند؛ اگر مبلغی از زكاتم را به او بدهم که کمک‌هزینه‌ی تأمین نیازهای زندگی‌اش باشد (خصوصا که وی شغلی نیز ندارد) و با اموال مادرم که نفقه‌ی وی را می‌‌پردازم، مخلوط ‌شود؛ آیا این کار، حرام یا دارای شبهه است؟ چون مادرم که با خواهرم زندگی می‌کند، از همین مال خواهد خورد.

جواب:

اگر این خواهرت با پدرت زندگی می‌کند و پدر، توانایی تأمین مخارج او را دارد و این کار را انجام می‌داده، درست نیست که از زکاتت به او بدهی؛ زیرا وی با مبلغی که پدرش برای تأمین مخارج وی می‌پردازد، بی‌نیاز است اما اگر پدرش نیازمند است یا ثروت دارد ولی نفقه‌اش را نمی‌دهد، ایرادی ندارد که از زکاتت به مقداری که برای یک سال خواهرت کافی باشد را به او بدهی. در این حالت، جایز است که خواهرت مبلغ زکاتی که به وی داده‌ای را با مال مادر یا پدرش یک‌‌جا کند و مخارج خانه از همین مبالغ مخلوط شده پرداخت می‌شود. هرگاه انسان به طور شرعی، مالی را دریافت ‌کند، مالک آن می‌شود و می‌تواند هرگونه که بخواهد آن ‌را در هر راهی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ حلال نموده، مصرف نماید لذا می‌تواند آن مال را به کسی بدهد که بر شخص اول، حرام بوده که آن را به او بدهد؛ دلیل این مسئله این است که: «أن النبي صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دخل بيته ذات يوم فقُدِّم إليه طعام، فقال: ألم أر البرمة على النار؟ – والبرمة إناء من خَزَفٍ يُستعمل بدلا عن إناء الحديد. فقالوا: بلى يا رسول الله، ولكنه لحم تُصدِّق به على بريرة، وكان النبي صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم لا يأكل الصدقة، فقال: هو عليها صدقة، ولنا هَدِيَّة»[۱]: (روزی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد خانه‌اش شد و برایش غذایی آوردند. فرمود: آیا مگر بُرمه (ظرف غذا از جنس سفال که به جای دیگ آهنی استفاده می‌شود) را ندیدم که روی آتش است؟ گفتند: بله ای رسول الله! اما گوشتی است که برای بریره صدقه آورده‌اند. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز صدقه نمی‌خورد. فرمود: برای او صدقه است و برای ما (از طرف بریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا ) هدیه است). این حدیث دلالت دارد که وقتی انسان چیزی را به حق دریافت ‌کند، برای غیر از او حرام نیست در صورتی که اگر آن شخص دیگر از شخص اول دریافت می‌کرد، برایش حلال نبود؛ همانند فقیری که زکات را می‌گیرد و جایز است که با آن غذایی تهیه کند و افراد ثروتمند و بی‌نیاز را دعوت نماید تا از آن بخورند؛ زیرا شخص بی‌نیاز و ثروتمند در این حالت، به عنوان زكات از آن استفاده نکرده است بلکه از مال این فقیر خورده که آن را به حق دریافت کرده است.

۱-تخریج آن گذشت.