(۳۷۵۹) آیا کمک برای ساخت یا ترمیم مساجد و مؤسسه‌ها و مدارس دینی، جزو مصارف زکات است؟

(۳۷۶۰) سوال: آیا کمک برای ساخت یا ترمیم مساجد و مؤسسه‌ها و مدارس دینی، جزو مصارف زکات است که می‌توان از مال زکات به آن پرداخت؟

جواب:

کمک به کارهای نیک عام النفعه مانند ساخت مساجد، مدارس و مؤسسه‌ها، اصلاح راه‌ها، خوابگاه‌ها برای طلاب علم و… شامل اقسام زکات نمی‌شود زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ زکات را برای هشت صنف مشخص، فرض نموده و این فریضه را در همین هشت مورد، منحصر نموده و فرموده است: {فَرِيضَةً مِنْ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ} [التوبة: ۶۰] : (فریضه‌ای از جانب الله است و الله بسیار دانا و با حکمت است). در این آیه تأمل و تدبر کن: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ} : (صدقه‌ها فقط مخصوص فقیران، …) این جمله معنای حصر دارد و چنان که علما گفته‌اند: (حصر، به معنای اثبات حكم در مورد مذکور و نفی آن حکم از دیگر موارد است) بنابراین زکات فقط به این هشت صنف، تعلق گرفته و اصناف دیگر، نفی شده است. همچنین در این قسمت از آیه تدبر کن: {فَرِيضَةً مِنْ اللَّهِ} : (فریضه‌ای از جانب الله است): الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرض و تکلیف نموده است که زکات به این هشت صنف، پرداخت شود، نه به چیزهای دیگر. در این قسمت از آیه نیز تدبر کن: {وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ} : (الله بسیار دانا و با حکمت است) برایت روشن و آشکار می‌شود که این فرض و تکلیف از دانش و حکمت داناترین دانایان و باحکمت‌ترین حکیمان صادر شده است. چنین درمی‌یابیم که پرداخت زکات به غیر از این اصناف هشتگانه، جایز نیست. اگر کسی بپرسد: مگر آیه {وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ} شامل هر چیزی نمی‌شود که با آن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ تقرب جسته می‌شود؟ جواب: خیر، چون اگر آن ‌را شامل هر چیزی بدانیم که با آن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ تقرب جسته می‌شود، حصر در آیه فایده‌ای نخواهد داشت در حالی ‌که تمام محتوای قرآن، باید فایده و معنا داشته باشد چون الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ هرگز سخن بیهوده و باطل نمی‌گوید و همان او است که این قرآن را به زبان عربی آشکار و روشن نازل کرده است که زبان و لغت عربی نیز چنین اقتضا می‌کند که این اسلوب، حصر کننده است و حکم آن به دیگر مواردی که این اسلوب برایش به کار نرفته سرایت نمی‌کند‌. بنابراین قرینه‌های موجود در آیه، مانع می‌شود که حکم دهیم که {وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ} عام و شامل تمام کارهای خیر مانند ساخت مساجد، مدارس، خوابگاه‌ها و… است. همچنین اگر این موارد خیرخواهانه که در آیه ذکر نشده را از اصناف زکات بدانیم، مردم از کارهای خوبی که داوطلبانه و اختیاری برای تقرب و نزدیکی به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ انجام می‌دهند، دست خواهند کشید زیرا نفس انسان به خساست و بخل گرایش دارد و اگر مجال پرداخت زکات به این کارها باز شود، مردم دیگر در این فعالیت‌ها مشارکت نمی‌کنند مگر فقط با چیزی که بر آنان واجب و فرض گردیده باشد.

تعداد بازدید: 101

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل التبرع لبناء المساجد أو ترميمها، وكذلك المعاهد الدينية أو المدارس تعتبر من مخارج الزكاة؟

فأجاب رحمه الله تعالى: التبرع لجهات البر العامة كبناء المساجد والمدارس والمعاهد، وإصلاح الطرق، والأربطة لطلبة العلم وما أشبه ذلك ليس داخلا في قسم الزكاة، وذلك لأن الله سبحانه وتعالى- فرض الزكاة لأصناف ثمانية مُعَيَّنة، وحَصَرَ هذه الفريضة فيها، فقال عز وجل: ﴿ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴾ [التوبة: ٦٠] فتأمل قوله: ﴿ إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ ﴾ [التوبة: ٦٠] فإن هذه الجملة تفيد الحضر، والحضر كما قال أهل العلم- إثباتُ الحُكْم في المذكور ونَفْيُه عما سواه، وعلى هذا فالزكاة محصورة في هذه الأصناف الثمانية، مُنتَفِيَة عمن سواها. ثم تأمل قوله: ﴿ فَرِيضَةً مِّن الله ﴾ حيث جعل الله -تعالى- هذه المصارف فريضة يجب أن تكون الزكاة فيها لا فيما سواها. ثم تأمل قوله: ﴿ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴾ يتبين لك أن هذا الفرض صادر عن عِلْم وحكمة من أعلم العالمين وأحكم الحاكمين -عز وجل- وبهذا نعرف أنه لا يجوز أن تُصرف الزكاة في غير هذه المصارف الثمانية. فإن قال قائل: ﴿ وَفِي سَبِيلِ اللهِ ﴾ [التوبة: ٦٠] ألا يشمل كل ما يتقرب به إلى الله؟ الجواب: لا ؛ لأننا لو جعلناه شاملا لكل ما يُتَقَرَّب به إلى الله لم يكن للحضر فائدة، وكل ما في القرآن لا بد أن يكون مشتملا على فائدة؛ لأن الله -سبحانه وتعالى – لن يقول القول اللغو الباطل، وهو -سبحانه وتعالى- أنزل هذا القرآن بلسان عَرَبيّ مبين، واللغة العربية تقتضي أن مثل هذا الأسلوب حاصر لا يتعدى الحكم فيه إلى غير ما جَرَى فيه هذا الأسلوب، وعلى هذا فإن في الآية ما يدل على منع القول بأن قوله: ﴿ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ ﴾ عام بجميع المصالح من بناء المساجد والمدارس والربط وغيرها، ثم إننا نقول لو جعلنا هذه المصارف الخيرية التي لم تُذكر في الآية الكريمة مَصْرِفًا للزكاة لانقطع الناس عن عمل البِرِّ الذي يتطوعون به إلى الله؛ لأن النفوس مدفوعة على الشح، فإذا فتح لها باب صَرْف الزكاة إلى هذه الجهات صارت لا تتبرع لهذه الجهات إلا بما هو واجب.