(۳۵۵۱) سوال: حکم کسی‌ که زکات را کامل پرداخت نمی‌کند و از آن کم می‌کند، چیست؟

جواب:

بر انسان واجب است خیرخواه خود باشد، خود را محاسبه کند، اموری که بر وی واجب است را انجام دهد و از کارهای حرام دوری نماید؛ زیرا نفس شما، امانتی نزد شما است لذا بر انسانی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به او مالی عطا نموده واجب است زکاتش را به همان شکلی که دستور دارد، پرداخت نماید و اگر چیزی از آن کم کند، در واجب، خلل ایجاد کرده است. از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که فرمود: «مَن آتاه الله مالا فَلَم يُؤَدِّ زكاتَه مُثِّل له يومَ القيامة شُجاعاً أقرع له زبيبتان يأخذ بشِدقَيه فيقول أنا مالُكَ أنا كنزُكَ» [۱]: (کسی که الله به او مالی عطا نماید و زکاتش را پرداخت نکند، آن مال در روز قیامت به شکل ماری برایش نمایان می‌شود که سرش از سم زیاد سفید شده و دو برجستگی دارد، دو فکش را می‌گیرد و می‌گوید: من مال تو هستم! من گنجینه و اندوخته‌ی تو هستم). همچنین ثابت می‌باشد که فرموده است: «مَا مِنْ صَاحِبِ ذَهَبٍ، وَلا فِضَّةٍ، لا يُؤَدِّي مِنْهَا حَقَّهَا إِلاَّ إِذَا كَانَ يَومُ القِيَامَةِ صُفِّحَتْ لَهُ صَفَائِحُ مِنْ نَارٍ، فَأُحْمِيَ عَلَيْهَا في نَارِ جَهَنَّمَ، فَيُكْوَى بِهَا جَنْبُهُ، وَجَبِينُهُ، وَظَهْرُهُ، كُلَّمَا بَرَدَتْ أُعِيدَتْ لَهُ في يَومٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ ألْفَ سَنَةٍ، حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ العِبَادِ فَيَرَى سَبيلَهُ، إمَّا إِلَى الجَنَّةِ، وَإمَّا إِلَى النَّارِ»[۲] : (هر صاحبِ طلا و نقره‌ای که زکاتِ آن را پرداخت نکند، روز قیامت طلا و نقره‌اش به ورق‌هايی از آتش تبديل می‌شود و اين ورق‌ها در آتش دوزخ، داغ  کرده می‌شود و سپس با آن، پهلوها، پيشانی و پُشت آن شخص را داغ می‌نهند و هر بار که اين ورق‌ها سرد شود، دوباره داغ می‌گردد و اين عذاب برای آن شخص در روزی که مقدارش به اندازه‌ی پنجاه هزار سال است ادامه دارد تا آن که در ميان بندگان، حُکم ‌شود و سپس مسيرِ آن فرد مشخص ‌گردد که به سوی بهشت يا به سوی دوزخ است). این فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ دلالت بر همین دو حدیث دارد که می‌فرماید: {وَلا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمْ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ} [آل عمران: ۱۸۰] : (کسانی که در مالی که الله از فضل خویش به آنها بخشیده است، بخل می‌ورزند هرگز گمان نکنند که این برایشان خوب است؛ بلکه برایشان بد است؛ آنچه که در آن بخل ورزند در قیامت، زنجیر گردن آن‌ها می‌شود و میراث آسمان‌ها و زمین فقط برای الله است و الله به چیزی که انجام می‌دهید، آگاه است). همچنین می‌فرماید: {وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلا يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ * يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لأَنفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنتُمْ تَكْنِزُونَ} [توبه: ۳۴-۳۵] : (کسانی که طلا و نقره را اندوخته می‌کنند و در راه الله انفاق نمی‌کنند، آن‌ها را به عذابی دردناک مژده بده؛ روزی که آن‌ها در آتش دوزخ گداخته شود و پیشانی‌ها، پهلوها و پشت‌هایشان را با آن داغ کنند. این است آن‌چه برای خود اندوخته کردید! اکنون بچشید چیزی را که اندوخته می‌کردید). بنابراین بر بنده‌ای که خیرخواه نفس خویش است، واجب می‌باشد که در مورد خود، تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را پیشه نماید و زكات مالش را به طور کامل بپردازد و بداند که پرداخت این زکات، ضرر و زیان نیست بلکه غنیمت، اجر و ثوابی است که نزد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برایش اندوخته می‌شود و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در دیگر اموالش برکت قرار می‌دهد زیرا از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که فرمود: «ما نقصَت صدقةٌ من مال»[۳] : (هرگز صدقه از مال نمی‌کاهد). بنابراین صدقات، موجب رشد مال، پاک شدن و با برکت شدن آن می‌گردد.

۱- صحیح بخاری: كتاب الزكاة، باب إثم مانع الزكاة، رقم (۱۳۳۸).

۲- صحیح بخاری: كتاب الزكاة، باب إثم مانع الزكاة، رقم (۱۳۳۸).

۱- صحیح مسلم: كتاب البر والصلة والآداب، باب استحباب العفو والتواضع، رقم (٢٥٨٨).