(۳۵۱۱) آیا میت به سبب گریستن خانواده‌اش بر وی دچار عذاب می‌شود؟

(۳۵۱۱) سوال: آیا صحیح است که میت به سبب گریستن خانواده‌اش بر وی دچار عذاب می‌شود؟

جواب:

بله، صحیح است که میت به سبب گریستن خانواده‌اش بر وی دچار عذاب می‌شود زیرا این از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است. اما علما پیرامون معنای این حدیث اختلاف نموده‌اند:

بعضی از اهل علم حدیث را چنین حمل کرده‌اند که منظور از حدیث، شخص کافر است که به سبب گریستن خانواده‌اش بر وی عذاب داده می‌شود نه شخص مؤمن، اما این خلاف ظاهر حدیث است زیرا حدیث عام است. حمل کردن حدیث توسط این گروه از اهل علم بر شخص کافر برای فرار از این است که انسان با گناه دیگری عذاب داده شود که البته با این توجیه نیز مقصود، حاصل نمی‌شود زیرا عذاب داده شدن شخص کافر به سبب گریستن خانواده‌اش بر وی نیز عذاب دادن انسان با گناه دیگری است.

همچنین بعضی از علما گفته‌اند: مقصود این است که شخص به گریستن وصیت کند یعنی میت به خانواده‌اش وصیت کرده باشد که بر وی بگریند که در این صورت او دستور دهنده به این کار است و عذابش نیز به وی می‌رسد.

دیگران از اهل علم گفته‌اند: این حدیث پیرامون کسی است که می‌داند خانواده‌اش بر مردگانشان گریه می‌کنند اما قبل از مرگش آنان را از این کار نهی نکرده است. لذا سکوتش همراه با علم به این که آنان چنین کاری می‌کنند دلیل رضایتش به این کار است و کسی که نسبت به امر منکر رضایت داشته باشد همانند انجام دهنده‌ی منکر است.

این سه توجیه در تخریج معنای این حدیث است اما همه مخالف ظاهر حدیث هستند زیرا در حدیث قیدی وجود ندارد که مقصود کسی است که وصیت کرده یا به این کار رضایت داشته است لذا حدیث بر ظاهرش حمل می‌شود که میت به سبب گریستن خانواده‌اش بر وی دچار عذاب می‌شود اما این عذاب، عذاب عقوبت نیست زیرا وی گناهی انجام نداده تا بر آن عقوبت شود اما این عذاب همان درد و رنجی است که از گریه کردن آنان به او می‌رسد زیرا می‌داند و دچار درد و رنج می‌شود. لازمه‌ی درد و رنج نیز عقوبت نیست. مگر ندیده‌ای که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «السفر قطعة من العذاب»[۱]: (سفر قطعه‌ای از عذاب است) در حالی که “سفر” و “عذاب سفر” عقوبت نیست اما مشغولیتِ خاطر، آماده شدن و نگرانی درونی است. عذاب میت در قبرش در اثر این مسئله نیز از همین نوع است زیرا درد، رنج و نگرانی برایش حاصل می‌شود هر چند که این مسئله عقوبت گناه نیست.

۱[تخريج آن گذشت]

تعداد بازدید: 72

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل صحيح أن الميت يُعَذِّبُ ببكاء أهله عليه؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: نعم صحيح أن الميت يُعَذِّبُ ببكاء أهله عليه؛ لأن ذلك ثبت عن رسول الله . ولكن العلماء -رحمهم الله – اختلفوا في تخريج هذا الحديث: فحمله بعضهم على أن المراد به الكافر أنه يُعَذِّبُ ببكاء أهله عليه دون المؤمن، ولكن هذا خلاف ظاهر الحديث؛ لأن الحديث عام، وحمل هؤلاء الحديث على الكافر فرارًا من أن يُعَذِّبَ الإنسان بذنب غيره لا يحصل به المقصود؛ لأن تعذيب الكافر ببكاء أهله عليه هو تعذيب للإنسان بذنب غيره أيضًا.

وقال بعض العلماء: المراد بذلك أن يُوصِيَ به، يعني: أن يكون الميت قد أوصى أهله أن يبكوا عليه، فيكون هو الآمر بهذا الشيء، فيلحقه من عذابه.

وقال آخرون: هو في الرجل الذي يعلم من أهله أنهم يبكون على أمواتهم ولم ينههم عن ذلك قبل موته؛ لأن سكوته مع علمه بأنهم يفعلونه دليل على رضاه به، والراضي بالمنكر كفاعل المنكر.

فهذه ثلاثة أوجه في تخريج الحديث، ولكن كلها مخالفة لظاهر الحديث؛ لأن الحديث ليس فيه قيد بأن المراد به من أوصى بذلك أو من رضي به، والحديث على ظاهره أن الميت يُعَذِّبُ ببكاء أهله عليه، ولكنه ليس عذابَ عقوبة؛ لأنه لم يفعل ذنبًا حتى يُعَاقَبَ عليه، ولكنه عذابُ تَأَكُم وتَضَجُر من هذا البكاء؛ لأنه يعلم بذلك فيتألم ويتضجر، والتألم والتضجر لا يلزم منه أن يكون ذلك عقوبة، ألا ترى أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: «السَّفَرُ قِطْعَةٌ مِنَ العَذَابِ»؟ وليس السفر عقوبة ولا عذابُ السفر عقوبةً، لكنه همّ واستعداد وقلق نفسي، فكذلك عذاب الميت في قبره من هذا النوع؛ لأنه يحصل له تألم وقلق وتعب وإن لم يكن

ذلك عقوبة ذنب.