(۳۴۲۲) سوال: شوهری داشتم که با او حدود سی و پنج سال زندگی کردم و تمام حقوق شرعی‌ام را ادا می‌کرد تا جایی که مرا در صدقه یا نمازش مشارکت می‌داد؛ آیا جایز است برایم که بعد از نمازم دو رکعت نماز بخوانم که ثوابش برای شوهرم باشد؟ چه اعمالی باعث می‌شود که پاداشش به میت برسد؟

جواب:

این مسئله مبنی بر اهدای تقربات برای مردگان است به معنای اهدای ثواب عمل است زمانی که انسان آن را برای مرده‌ای از مردگان انجام دهد و این مسئله در سنت وارد شده که دلالت بر جواز آن می‌دهد و از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت شده که به سعد بن عباده رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ اجازه دادند که از جانب مادرش درخت نخلش را صدقه دهد.[۱] و در صحیح بخاری آمده است: «مردی به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم گفتند: مادرم ناگهانی دچار مرگ شد و گمان می‌‌کنم اگر صحبت می‌کرد صدقه می‌‌داد، آیا برای او پاداش وجود دارد اگر از جانب او صدقه دهم، فرمودند: بله.»[۲]

صحیح این است که اهدای تقربان به اموات جایز است و پاداش آن به آن‌ها می‌رسد، اما مشهور نیست یعنی از اموری که فعل آن مطلوب باشد نیست و به همین دلیل پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به آن راهنمایی نکردند زمانی که فرمودند: «إِذَا مَاتَ الإنْسَانُ انْقَطَعَ عنْه عَمَلُهُ إِلَّا مِن ثَلَاثَةٍ: إِلَّا مِن صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو له.»[۳]

 فرمود برای او دعا می‌کند و نفرمود او را عبادت می‌کند یا برای او عمل صالحی انجام می‌دهد یا شبیه این‌ها، بنابراین از امور مشروع نیست بلکه از اموری است که فعل آن جایز است با این وجود شایسته نیست که انسان همیشه همان‌ طور که سوال کننده گفتند اعمال خود را به این مردگان اهدا نماید که مثلا هرگاه نماز می‌خواند برای همسرش نیز دو رکعت نماز می‌خواند این عمل نزد سلف رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم مشهور نبوده و آن‌ها فقط آن را انجام می‌دادند اما همیشگی و به عنوان یک سنت راتبه نبوده است.

اگر کسی بگوید: چگونه می‌گویید: این کار مشهور نیست اما با این وجود رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به این کار اجازه دادند، می‌گوییم: بله! یک فعل امکان دارد جایز باشد اما مشهور نباشد و اگر چه در زمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم انجام داده می‌شد، در حدیثی وجود دارد: «پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم شخصی را همراه با لشکری فرستادند و ایشان در نماز در پایان تلاوت سوره اخلاص را می‌‌خواندند، زمانی که برگشتند این قضیه را به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بازگو نمودند، فرمود: از او سوال کنید چرا این کار را انجام داده است؟ از او پرسیدند، گفت: زیرا صفت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است و من دوست دارم که این را بخوانم پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: به او خبر دهید که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را دوست دارد».

پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم او را بر این عمل تایید نمود اما با این وجود برای امتش تشریع نمرد که مانند این صحابی انجام دهند و ایشان صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز مانند فعل این شخص انجام نمی‌دادند.

(۱⁾ [تخریج آن گذشت.]

(۲⁾ [تخریج آن گذشت.]

(۳⁾ [تخریج آن گذشت.]