(۳۴۰۲) سوال: چه چیزی بعد از مرگ به میت سود می‌رساند و برایش تا روز قیامت جاری می‌باشد؟ کتاب‌های شرعی یا قرار دادن آب در مسیر؟ مقصود از صدقه‌ی جاریه چیست؟

جواب:

این که سؤال کننده گفت تا روز قیامت جاری باشد؛ هیچ کس نمی‌تواند به چنین چیزی جزم داشته باشد زیرا اشیاء هر چه باشد انسان مطمئن نخواهد بود که تا روز قیامت باقی می‌ماند. صدقه‌ی جاریه همان چیزی است که میت قبل از مرگش انجام داده است. مقصود از آن: چیز ثابتی است که در مساجد، مدارس، کتاب‌ها، خانه‌های فقرا و از این قبیل اماکن باشد که این‌ها برای میت باقی مانده و بعد از مرگش به او سود می‌رساند. به دلیل فرموده‌ی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «إِذَا مَاتَ الْإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثَةٍ: إِلَّا مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ»[۱] یعنی: (هرگاه انسان بمیرد عملش قطع می‌شود مگر از سه جهت: صدقه‌ی جاریه، علمی که از آن سود برده شود یا فرزند صالح و شایسته‌ای که برایش دعا کند).

برترین این سه مورد همان علم است که از آن سود برده می‌شود زیرا صدقه‌ی جاریه از بین می‌رود، فرزند صالح نیز از دنیا می‌رود و علم باقی می‌ماند. اگر خواستی عبرت بگیری  از علماءیی که صدها سال قبل از دنیا رفته‌اند عبرت بگیر. می‌بینی کتاب‌هایشان امروزه بین مردم رایج است و از آن سود می‌برند گویا خودشان برای مردم تدریس می‌کنند! لذا جوانانمان را به طلب علم شرعی تشویق می‌کنم که بدین وسيله در زندگانی و بعد از مرگشان به خود و مسلمانان سود برسانند بلکه به اسلام نیز سود برسانند. هیچ چیزی با علم شرعی برابری نمی‌کند لذا یاد گرفتن علم شرعی از جهاد در راه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ  نیز برتر است زیرا امت در همه‌ی میدان‌های زندگی به علم نیازمند است در حالی که جهاد، دفاع از اسلام است و فقط در جهت جهاد از آن سود برده می‌شود هر چند شاید سود بردن از آن عام نیز باشد اما مانند علم نیست. امام احمد بن حنبل رَحِمَهُ‌الله می‌گوید: “العلم لايعدله شيء لمن صحت نيته”[۲] یعنی: (برای کسی که نیتش صحیح باشد هیچ چیز با علم برابری نمی‌کند). ایشان امام اهل سنت، محدّث و فقیه است و می‌گوید: هیچ چیزی با علم برابری نمی‌کند! لذا جوانان را به یاد گرفتن علم شرعی که از کتاب الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و سنت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم   گرفته شده تشویق می‌کنم همراه با کمک گرفتن از کلام پیشینیان از اهل علم رَحِمَهُمُ‌الله که عمر خود را صرف جست و جو و موشکافی مسائل و ادله نموده‌اند.

(۱⁾ [تخریج آن گذشت]

(۱⁾ [الآداب الشرعية لابن مفلح (٤٥/٢)]