یکشنبه 9 ربیع‌الثانی 1448
۲۸ شهریور ۱۴۰۵
20 سپتامبر 2026

(۳۳۵۲) حکم دعا کردن دسته‌جمعی پس از دفن میت

(۳۳۵۲) سوال: شیخ بزرگوار! آیا جایز است تشییع کنندگان بعد از اتمام دفن بایستند و دسته جمعی برای میت دعا کنند؟ به صورتی که یکی از آنان  دعا کند و بقیه آمین بگویند یا هر شخصی خودش به صورت سری برای میت، ثابت قدم بودن را درخواست کند؟ لطفاً پاسخ دهید، جزاکم الله خیرا.

جواب:

سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم پیرامون این مسئله این است که هرگاه از دفن کردن میت فارغ می‌شد بر قبرش ایستاده و می‌فرمود: {استغفروا لأخيكم و سلوا له بالتثبيت فإنه الآن يُسأل} یعنی: (برای برادرتان طلب مغفرت کنید و برایش ثابت قدم بودن را بخواهید زیرا او اکنون سؤال می‌شود). بنابراین هر شخصی برای میت استغفار کرده و از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برایش ثابت قدم بودن را می‌خواهد. هر شخص جداگانه نه این که همگی بر دعا جمع شوند زیرا این کار از جمله بدعت‌ها است زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به این کار دستور نداده و خودش نیز انجام نداده است و چنین نبوده که وی دعا کند و دیگران آمین بگویند و چنین دستوری نیز نداده است. همچنین نیاز به ماندن طولانی نزد قبر نیست بلکه شخص سه بار برای میت استغفار نموده و سه بار برایش از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ثابت قدم بودن را می‌خواهد سپس باز می‌گردد زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هرگاه دعا می‌نمود سه بار آن را تکرار می‌کرد می‌فرمود: (بار الها او را بیامرز، بار الها او را بیامرز، بار الها او را بیامرز، بار الها او را ثابت قدم قرار ده، بار الها او را ثابت قدم قرار ده، بار الها او را ثابت قدم قرار ده) و باز می‌گشت. بنابراین می‌گوییم: اگر جمع شدند و یک دعا را خواندند یا شخصی برایشان دعا خواند و آنان آمین گفتند این کار از جمله بدعت‌ها است و هر کدام از طلاب علم که آنان را ببیند باید برای مردم تبیین کند که این کار از سنت نیست.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: عند الانتهاء من الدفن يدعو الإمام ويؤمن الحاضرون الذين حوله، فما حكم ذلك؟

فأجاب رحمه الله تعالى: هذا من البدع أن يدعو الإمام أو غير الإمام بمن حوله للميت ويُؤَمِّن الحاضرون؛ لأن ذلك لم يرد عن النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم-، بل ورد ،خلافه فقد كان النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم – إذا فُرغَ من دفن الميت وَقَف عليه وقال: «اسْتَغْفِرُوا لِأَخِيكُمْ، وَسَلُوا لَهُ بِالتَّثْبِيتِ، فَإِنَّهُ الْآنَ يُسْأَلُ»، ولم يكن يدعو بهم استغفارا للميت وسؤالا لتثبيته.

وإنني بهذه المناسبة أود أن أذكر إخواني المسلمين، كل من يسمع كلامي هذا، أن يلتزموا في هذه الأمور بما جاءت به السُّنَّة وعَمِلَه السَّلَف الصالح، وأن لا يحدثوا عندها شيئًا لم يَشْرَعُه الله ورسوله، فيكونوا من المبتدعين، و«كُلّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ (۳)، فإذا دُفِنَ الميت وفُرغَ من دفنه يقف الإنسان عند القبر ويقول: اللهم اغفر له، اللهم اغفر له، اللهم اغفر له؛ لأن النبي -صلى الله عليه وعلى آله وسلم كان إذا دعا دعا ثلاثا، ويدعو أيضًا: اللهم ثبته، اللهم ثبته، اللهم ثبته، ثم ينصرف. هذا ما تدل عليه السُّنَّة، وأما الوقوف طويلا وقراءة الآيات: آية الكرسي، أو الفاتحة، أو يس، أو غيرها من السور، فلا أصل له.

مطالب مرتبط:

(۳۳۶۳) حکم خاکبرداری از زمین دارای قبور قدیمی

اگر کسی در مکانی قصد ساختن خانه یا مثل آن را داشت و خاکبرداری نمود و آثار قبرهایی را دید بر او واجب است که از کارش دست بردارد و در این مورد به والیان امر  برای پیگیری این قبرها و سالم ماندن اهل آن، مراجعه نماید....

ادامه مطلب …

(۳۳۵۷) حکم نماز در مسجدی که قبری در محوطه آن قرار دارد

جایز نیست که قبر داخل محوطه‌ی مسجد باقی بماند و نگاه بکند اگر قبر زودتر بوده مسجد به وسیله‌ی دیوار از آن خارج شود تا اینکه قبر بیرون از مسجد باشد و اگر مسجد زودتر بوده قبر نبش شود و میت در قبرستان دفن شود.....

ادامه مطلب …

(۳۳۴۱) هنگام دفن میت چه کاری مشروع است؟

مشروع در هنگام دفن میت این است که به پهلوی راست و رو به قبله قرار داده شود، با خشت پوشانده شود و با خاک دفن شود....

ادامه مطلب …

(۳۳۴۵) حکم تلقین میت بعد از دفن

تلقین میت بعد از دفن وی مشروعیت ندارد و این مسئله از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت نیست نه در مورد فرزندش و نه در مورد دیگران.....

ادامه مطلب …

(۳۳۶۲) حکم سکونت در خانه‌ای نزدیک قبرستان و جابجایی استخوان‌های قدیمی

اگر این قبرها، قبرهای مسلمانان باشد صاحبان این قبرها به این زمین از شما مستحق‌تر هستند؛ زیرا زمانی که در آنجا دفن شده بودند مالک آن شدند و برای شما جایز نیست که خانه‌هایتان را بر قبر‌های مسلمانان بنا کنید...

ادامه مطلب …

(۳۳۷۱) حکم از بین بردن قبر قدیمی و جابجایی آن

اگر قبر خارج از خانه و ساختمان بود بهتر است آن را به حال خودش رها کنی زیرا صاحب قبر مالک آن است حتی اگر خاک و استخوان پوسیده باشد اما اگر این کار از تو سر زده واجب است به سوی الله توبه کرده و از او مغفرت و آمرزش بخواهی...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه