(۳۳۴۸) سوال: آیا موعظه کردن بعد از دفن میت جایز است؟ زیرا مشاهده می‌کنیم بعضی از برادران بعد از تمام شدن دفن، ایستاده و موعظه می‌کنند. آیا از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که قبل یا بعد از دفن، موعظه کرده باشد؟ لطفاً در این باره توضیح دهید.

جواب:

در این باره حدیثی از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نمی‌دانم که هرگاه میت دفن شده ایستاده تا مردم را موعظه کند اما ایشان صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هر گاه از دفن کردن میت فارغ می‌شد ایستاده و می‌فرمود: {استغفروا لأخيكم و سلوا له بالتثبيت فإنه الآن يُسأل} یعنی: (برای برادرتان طلب مغفرت کنید و برایش ثابت قدم بودن را بخواهید زیرا او اکنون سؤال می‌شود). این چیزی است که از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده است و نهایت موعظه‌ای که از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت شده این است که ایشان روزی برای تشییع جنازه‌ی مردی از انصار رفتند اما هنوز قبر آماده نشده بود لذا مردم نشستند، پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز نشست و اصحاب گرد ایشان بودند. با تکه چوبی که به دست داشت بر زمین می‌کوبید سپس پیرامون حال انسان و جان کندن وی با آنان سخن گفت. معلوم است که این موعظه به ذات خودش مقصود نبوده بلکه چون در انتظار آماده شدن قبر نشسته بودند پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز نشسته آنان را موعظه کرد. موعظه‌ی نشسته مانند شخصی است که سخن می‌گوید نه شخصی که ایستاده و با صدای بلند موعظه می‌کند گویا خطبه می‌خواند. بین این دو فرق وجود دارد یعنی بین چیزی که عارض می‌شود و چیزی که دائمی و مستمر است فرق وجود دارد.

شاید کسی بگوید: مردم هنگام دفن میت در قبرستان قلبشان نرم‌تر است و زودتر موعظه را قبول می‌کنند لذا شایسته است این وقت را غنیمت بشماریم.

در پاسخ گفته می‌شود: سخن خوبی است اما تا زمانی که در این مسئله از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و اصحابش پیشوایی نداریم در حالی که آنان حریص‌ترینِ مردم بر نصیحت و خیرخواهی بودند و وقت‌هایی که نصیحت در آن سود و تأثیر بیش‌تری دارد را دنبال می‌کردند شایسته نیست ما برای چنین کاری پیش‌گام شویم.

 مهم این است که بدانیم بین آنچه انسان مانند خطیب بین مردم ایستاده، سخن گفته و موعظه می‌کند تا این که این مسئله همیشگی شود و بین چیزی که عارض می‌شود فرق وجود دارد مانند این که انسان نشسته باشد و با دیگران سخن بگوید‌. لذا می‌گوییم: اگر مردم نشسته و منتظر آماده شدن قبر، اصلاح آن یا غیره بودند و شخصی سخنی گفت که قلب را نرم کند بدون شک اشکالی ندارد. بنابراین لازم است بین چیز عارض و دائمی فرق گذاشته شود و همچنین بین چیزی که به روش خطیب و واعظ انجام می‌شود و چیزی که به روش سخن‌گویی که با اطرافیانش سخن می‌گوید فرق گذاشته شود.