(۳۱۱۱) سوال: هرگاه شخصی در حال خطبه به تو سلام کردن و دستش را به سوی تو دراز کرد؛ آیا با او مصافحه می‌‌کنی زیرا در صورت سلام نکردن به او معذب می‌‌شود؟

جواب:

بله، دو راه داری: اول: بدون صحبت کردن با او مصافحه کنی و دوم: به او اشاره کنی که گوش دادن به خطبه واجب است زیرا برخی از مردم در صورتی که به او اشاره کردی هنگام خطبه سلام درست نیست بدون نارحتی دست بر می‌‌دارد و برخی نارحت می‌‌شوند لذا اگر از نوع اول باشد اشاره کردن کافی است و اگر از نوع دوم باشد دستت را بدون صحبت کردن به سمت او دراز می‌‌کنی.

صحبت کردن در روز جمعه هنگام خطبه حرام است حتی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چنین شخصی را به الاغی که کتاب حمل می‌‌کند تشبیه کرده است لذا می‌‌فرماید: «الذي يتكلم  يوم الجمعة و الإمام يخطب كمثل الحمار يحمل أسفارا، و الذي يقول له: أنصت، ليست له جمعة»[۱]: (هر کسی که در روز جمعه در حالی که امام خطبه می‌‌خواند صحبت کند مانند الاغی است که کتاب‌‌هایی را حمل می‌‌کند و هر کس که به دوستش (که با او در حال خطبه حرف می‌‌زند) بگوید: ساکت شو! از پاداش جمعه محروم می‌‌شود) و معنا مقتضای چنین چیزی است زیرا اگر برای هرکس اجازه دهیم که صحیت کند فایده‌‌ی خطبه از دست می‌‌رود در حالی که خطبه و رفتن به سوی آن واجب است همان‌‌طور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ}[جمعة: ۹](ای کسانی که ایمان آورده‌اید! هنگامی که در روز جمعه برای نماز اذان گفته شد به سوی (نماز و) ذکر الله بشتابید و خرید و فروش را رها کنید).

سؤال: آیا جواب دادن به کسی که در روز جمعه در اثنای خطبه عطسه می‌‌زند جایز است؟

جواب: جواب دادن عطسه زننده در اثنای خطبه‌_‌‌‌ی روز جمعه در صورتی که الحمدلله گفت جایز نیست زیرا سکوت واجب است و هنگامی که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده: «إذا قلت لصاحبك: أنصت، يوم الجمعة و الإمام يخطب فقد لغوت»[۲]: (هرگاه در روز جمعه به دوستت گفتی: ساکت شو در حالی که امام خطبه می‌‌خواند دچار لغو شده‌‌ای) و این نهی از منکری است که متعلق به گوش دادن به خطبه است لذا دلیل بر این است که جایز نیست انسان به دوستش در اثنای خطبه‌‌ی جمعه بگوید: (یرحمک الله).

[۱] أخرجه أحمد: (۱/۲۳۰).

[۲] تخریج  آن گذشت.