(۳۰۰۵) مقدار مسافتی که بر مسافر واجب است نماز را به صورت قصر و جمع بخواند چقدر است؟

(۳۰۰۵) سوال: مقدار مسافتی که بر مسافر واجب است نماز را به صورت قصر و جمع بخواند چقدر است؟ آیا جمع بدون قصر جایز است؟

جواب:

مسافتی نماز در آن قصر می‌‌شود برخی از علما آن را هشتاد و سه کیلومتر مشخص کرده‌‌اند و برخی آن را طبق عرف مشخص می‌‌کنند یعنی هر چه مردم گفتند این مسافرت است پس مسافرت است هر چند که هشتاد کیلومتر باشد و هر چه مردم گفتند: مسافرت نیست پس مسافرت نیست هر چند که صد کیلومتر باشد و این قول ترجیح شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله است به دلیل اینکه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای جایز بودن قصر مسافتی را مشخص نکرده‌‌اند بلکه انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ می‌‌گوید: «کان النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم إذا خرج ثلاثة أمیال، أو ثلاثة فراسخ صلی رکعتین»[۱](رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگامی که به اندازه‌‌ی سه میل یا سه فرسخ از شهر خارج می‌‌شدند دو رکعت می‌‌خواندند) یعنی نماز را قصر می‌‌کرد و قول شیخ الاسلام رَحِمَهُ‌الله به صحت نزدیکتر است اما برخی اوقات منضبط نیست لذا هرگاه منضبط نبود یا عرف مختلف شد اشکالی ندارد که انسان به قول تعیین مسافت عمل کند زیرا برخی از ائمه و علمای مجتهد نظرشان بر این است بنابراین در این کار إن شاء الله اشکالی وجود ندارد.

اما مادامی که امر منضبط باشد درست این است که به عرف مراجعه شود.

آیا هرگاه قصر جایز باشد جمع جایز است؟ می‌‌گوییم: جمع ارتباطی با قصر ندارد و جمع با نیاز ارتباط دارد لذا هرگاه نیاز بود انسان چه در سفر و چه در غیر سفر جمع بخواند پس جمع بخواند به همین دلیل هنگامی که باران می‌‌بارد و به خاطر آن دشوار است که مردم در مساجد حاضر شوند جمع می‌‌خوانند همچنین هنگامی که بادی سرد و شدید در روزهای زمستانی بوزد و بر مردم دشوار باشد که به مسجد بروند جمع می‌‌بندند همچنین هرگاه انسان ترس از از دست دادن مال و ضرر در آن یا شبیه آن را داشته باشد یا مریض باشد جمع می‌‌بندد و در صحیح مسلم از عبدالله بن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا روایت شده که می‌‌گوید: «جمع النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بین الظهر والعصر، و بین المغرب و العشاء، من غیر خوف ولا مطر» فقالوا: ما أراد إلی ذلک؟ قال: «أراد ألا یحرج أمته»[۲](پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بین ظهر و عصر و بین مغرب و عشاء بدون وجود ترس و باران جمع بستند لذا گفتند: از این کار چه قصدی داشتند؟ گفت: خواست که امتش را در حرج نیندازد) یعنی آن‌‌ها را در عدم جمع خواندن در سختی نیدازد این ضابطه است. هرگاه بر انسان در ترک نمودن جمع دشوار بود جایز است که به صورت جمع بخواند و اگر دشواری وجود نداشت جمع نخواند اما سفر مظنه‌‌ی سختی در ترک نمودن نماز جمع است بنابراین برای مسافر جایز است که جمع بخواند چه در مسیر سفر و چه مقیم باشد اگر در حال حرکت باشد در سفر بهتر است که جمع بخواند و اگر اقامت داشته باشد ترک نمودن نماز جمع بهتر است.

از این قضیه استثنا می‌‌شود زمانی که شخص در شهری که نماز جماعت در آن خوانده می‌‌شود مقیم باشد در این صورت بر او واجب است که در نماز جماعت حاضر شود و قصر و جمع نخواند اما اگر نماز جماعت از او فوت شود به صورت قصر می‌‌خواند و جمع نمی‌‌بندد و اکر نیاز به جمع خواندن بود نمازهایی که پشت سر امام نخواند را به صورت قصر و جمع می‌‌خواند.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 23

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: كم مقدار المسافة التي يجب للمسافر أن يقصر ويجمع فيها الصلاة؟ وهل يجوز الجمع دون القصر؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: المسافة التي تقصر فيها الصلاة حَدَّدَها بعض العلماء بنحو ثلاثة وثمانين،كيلو وحددها بعض العلماء بما جرى به العرف أي: ما قال الناس: إنه سَفَرٌ فهو سفر وإن لم يبلغ ثمانين كيلو، وما قال الناس: إنه ليس بسفر فإنه ليس بسفر ولو بلغ مئة كيلو، وهذا الأخير هو اختيار شيخ الإسلام ابن تيمية رحمه الله، وذلك لأن الله تعالى لم يحدد مسافة مُعيَّنة لجواز القصر، وكذلك النبي صلى الله عليه وسلم لم يحدد مسافة معينة، بل قال أنس بن مالك رضي الله عنه: «كان النبي صلى الله عليه وسلم إذا خرج ثلاثة أميال أو فراسخ صلى ركعتين»، أي: قصر الصلاة، وهذا أقرب -أعني: قول شيخ الإسلام ابن تيمية أقرب- إلى الصواب، لكنه أحيانًا يكون غير منضبط، فإذا كان غير منضبط أو اختلف العرف فيه فإنه لا حرج أن يأخذ الإنسان بالقول بالتحديد؛ لأنه قال به بعض الأئمة والعلماء المجتهدين، فليس عليه في ذلك بأس إن شاء الله.

أما ما دام الأمر منضبطا فالرجوع إلى العرف هو الصواب.

وأما هل يجوز الجمع إذا جاز القصر؟ فنقول: الجمع ليس مرتبطاً بالقصر، الجمع مرتبط بالحاجة، فمتى احتاج الإنسان إلى الجمع في حضر أو سفر فليجمع، ولهذا يجمع الناس إذا حصل مَطَرٌ يَشَقُّ على الناس من أجله الحضور إلى المساجد، ويجمع الناس إذا كان هناك ريح باردة شديدة في أيام الشتاء يشق على الناس الخروج إلى المسجد من أجلها، ويجمع الإنسان إذا كان يخشى فوات ماله أو ضررًا فيه أو ما أشبه ذلك، يجمع الإنسان إذا كان مريضًا، وفي صحيح مسلم عن عبد الله بن عباس رضي الله عنهما قال: «جمع النبي -صلى الله عليه وعلى آله وسلم بين الظهر والعصر، وبين المغرب والعشاء، من غير خوف ولا مطر» فقالوا: ما أراد إلى ذلك؟ قال: «أراد ألا يُخرجَ أمته»، أي: أن لا يلحقها الحرج في ترك الجمع. وهذا هو الضابط، وكلما حصل على الإنسان حرج في ترك الجمع جاز له الجمع، وإذا لم يكن عليه حرج فلا يجمع، لكن السفر مظنة الحرج بترك الجمع، وعلى هذا فيجوز للمسافر أن يجمع، سواء كان جادا في السفر أو مقيما، إلا أنه إذا كان جادا في السفر فالجمع أفضل، وإن كان مقيما فترك الجمع أفضل.

ويستثنى من ذلك ما إذا كان الإنسان مقيما في بلد تقام فيه الجماعة، فإن الواجب عليه حضور الجماعة، وحينئذ لا يجمع ولا يقصر، لكن لو فاتته الجماعة قصر دون جمع، ولو احتاج إلى الجمع جمع وقصر فيما لم يصل فيه خلف الإمام.