(۲۹۹۸) حکم قصر و جمع نماز برای دانشجویی که در ایام تعطیل به شهر خود بازمی‌گردد

(۲۹۹۸) سوال: شهر من از پایتخت تقریبا سیصد و پنجاه کیلومتر فاصله دارد و من در دانشگاه درس می‌‌خوانم و اقامت دارم در روزهای تعطیل یعنی پنجشنبه و جمعه به شهرم بر می‌‌گردم آیا جایز است که در دانشگاه نمازهایم را به صورت قصر و جمع بخوانم؟

جواب:

بر تو واجب است که نماز را همراه جماعت در مسجد بخوانی در این صورت باید کامل بخوانی و جمع نبندی اما اگر فرض شود که نماز چهار رکعتی از تو فوت شود می‌‌توانی قصر کنی زیرا در حالتی که توصیف نمودی، مسافر هستی از این جهت که شهری را که در آن درس بخوانی شهر خودت قرار ندادی و عموم نصوص قرآن و سنت دلالت می‌‌دهد بر اینکه انسان تا زمانی که به شهرش بر گردد مسافر است و فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ}[نساء: ۱۰۱](و چون در زمین سفر کنید گناهی بر شما نیست که نماز را کوتاه (= قصر) کنید) برای آن مدت تعیین نشده است لذا مادامی که در مسافرت است نماز را قصر می‌‌کند و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای امتش محدوده‌‌ای را مشخص نکرده است بلکه به صورت مطلق گفته است و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اقامت‌‌های متفاوتی داشته‌‌اند در سال فتح مکه نوزده روز در مکه نمازش را قصر خواندند در تبوک بیست روز نمازش را قصر نمودند همچنین در حجة الوداع ده روز نماز را قصر نمودند زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در روز چهارم ذی الحجه به مکه آمدند و در صبح روز چهاردهم از مکه خارج شدند.

گفتار برخی که می‌‌گویند: پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم سفرشان را هنگامی که در روز هشتم به منی رفتند شروع نمودند و مدتی که انسان در آن نماز خود را قصر می‌‌کند چهار روز است و در بیش از چهار روز باید نمازش را کامل بخواند؛ این قول از درست بودن به دور است زیرا هیچ کسی باور ندارد که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگامی که در روز هشتم از ابطح به منی رفت سفر خود را با ترک آن جا شروع کرد و چگونه بگوییم: او سفر خود را با ترک مکه شروع کرد در حالی که برای هدفی آمده بود که متعلق به مکه بود و آن هم وقوف(در عرفه)، مبیت(ماندن در منی)، رمی(جمرات) و طواف است؟ چگونه بگوییم: او مکه را ترک نموده قبل از اینکه هدفی که به خاطر آن به مکه آمده بود را انجام ندهد؟ این بسیار بعید به نظر می‌‌رسد به همین انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ سؤال شد که در سال حجة الوداع چند روز در مکه ماندید؟ گفت: ده روز. [۱]همچنین در صحیح بخاری و… آمده است.

همچنین معلوم است که اگر مدت اقامتی که در آن سفر قطع می‌‌شود بیش از چهار روز بود پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به وضوح آن را بیان می‌‌کرد زیرا از جمله چیزهایی است که اسباب بیان آن فراهم است بلکه باید بگوییم: پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با فعل و سکوتش بیان نموده که مقید به چهار روز نیست. وجه بیان آن این‌‌گونه است: رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در صبح روز چهارم به در سال حجة الوداع به مکه آمد و پیوسته نمازش را قصر نمود و به امتش نفرمود: هر کس قبل از روز چهارم به مکه بیاید باید نمازش را کامل کند با این وجود که برخی از حجاج در روز چهارم و برخی قبل از روز چهارم به مکه می‌‌آمدند و اگر لازم بود کسی که قبل از روز چهارم به مکه بیاید نمازش را کامل بخواند پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را بیان می‌‌نمود اما هنگامی که از محدود نمودن مدت آن سکوت نموده دانسته می‌‌شود که محدودیتی ندارد لذا مادامی که انسان مسافر باشد و نیت نموده که هرگاه کارش که به خاطر ان سفر نموده به پایان رسید به شهرش برگردد مسافر است چه مدت آن را مشخص کند و چه مشخص نکند.

[۱] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 22

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: تبعد مدينتي عن العاصمة حوالي ثلاثمئة وخمسين كيلو مترا، وأنا أدرس في الجامعة ومقيم فيها، وأيام العطل أي الخميس والجمعة أعود إلى مدينتي، فهل يجوز أن أجمع وأقصر الصلاة في الجامعة؟

فأجاب رحمه الله تعالى: الواجب عليك أن تصلي مع الجماعة في المساجد، وحينئذ لا بد أن تُتِمَّ وأن لا تجمع، لكن لو فرض أنك فاتتك الصلاة الرباعية فلك أن تقصر؛ لأنك في الحال التي وصفت مسافر، حيث لم تتخذ البلد الذي أنت تدرس به مَقَرًّا لك وسَكَنا وعموم النصوص من الكتاب والسنة تدل على أن الإنسان مسافر حتى يرجع إلى وطنه، فقوله تعالى: وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ ﴾ [النساء: ١٠١] لم يقدر بمدة، فما دام ضاربًا في الأرض، أي مسافرًا فيها فإنه يقصر الصلاة، ولم يحدد النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- لأمته حدا معينا، بل أطلق، وأقام عليه الصلاة والسلام – إقامات مختلفة، فأقام في مكة عام الفتح تسعة عشر يوما يقصر الصلاة، وأقام في تبوك عشرين يوما يقصر الصلاة، وأقام في حجة الوداع عشرة أيام يقصر الصلاة؛ لأنه قدم في اليوم الرابع من ذي الحجة، أي: قدم مكة، ولم يخرج منها إلا في صباح اليوم الرابع عشر.

وقول بعضهم: إن النبي صلى الله عليه وسلم أنشأ السفر منذ خرج إلى منى في اليوم الثامن، وإن المدة التي يقصر فيها الإنسان صلاته أربعة أيام، فما زاد عليها وجب عليه الإتمام فيه قول بعيد من الصواب، وذلك لأنه لا أحد يعتقد أن الرسول صلى الله عليه وسلم حينما خرج من الأبطَح إلى مِنى في اليوم الثامن أنشأ السفر مغادرا، وكيف نقول: إنه أنشأ السفر مغادرًا مكة وهو إنما جاء لهذا الغرض الذي يتعلق بمكة، وهو: الوقوف، والمبيت والرمي، والطواف؟ كيف نقول: إنه غادر مكة قبل أن يأتي بالمقصود الذي سافر إلى مكة من أجله؟ هذا بعيد جدا، ولهذا سئل أنس بن مالك رضي الله عنه: كم أقمتم بمكة في عام حجة الوداع؟: قال: أقمنا فيها عشرا. كذا جاء في صحيح البخاري وغيره.

ثم إنه من المعلوم أنه لو كانت مدة الإقامة التي ينقطع بها السفر ما زاد على أربعة أيام لَبَيَّنَهُ النبي صلى الله عليه وسلم بيانًا واضحًا؛ لأن هذا مما تتوافر الدواعي على بلاغه وبيانه، بل لنا أن نقول: إن رسول الله صلى الله عليه وسلم بَيَّنَ بفعله وسكوته أن المدة لا تتقيد بأربعة أيام، وجه ذلك: أن الرسول صلى الله عليه وسلم قدم مكة في حجة الوداع صبيحة اليوم الرابع، ولم يزل يقصر، ولم يقل لأمته من أتى قبل اليوم الرابع إلى مكة فعليه الإتمام، مع أنه من المعلوم أن من الحجاج من يقدم مكة في اليوم الرابع، ومنهم من يقدمها قبل اليوم الرابع ، ولو كان يلزم من قدم إلى مكة قبل اليوم الرابع أن يتم لبينه الرسول -عليه الصلاة والسلام-، ولما سكت عن تحديد المدة عُلم أنه لا حد فيها، فما دام الإنسان مسافرًا ينوي الرجوع إلى بلده متى انتهى شغله الذي قدم من أجله فإنه يعتبر مسافرا، سواء حدد المدة أم لم يحددها.