(۲۹۷۳) آیا می‌توان پیش از ترک شهر، نماز را به نیت سفر به تأخیر انداخت؟

(۲۹۷۳) سوال: اگر انسان قصد مسافرت به اندازه‌‌ی مسافت قصر دارد و از خانه‌‌اش خارج شده باشد و وقت ظهر فرا رسیده در حالی که او هنوز در شهری است که از آنجا سفر می‌‌کند آیا برای او جایز است که آن را تا زمان عصر به تأخیر بیندازد و به صورت قصر و جمع بخواند؟ یا اینکه بر او واجب است آن را در وقتش مادامی که شهر را ترک نکرده بخواند؟

جواب:

جواب به این سؤال متوقف بر شناخت اسباب جمع است، اسباب جمع فقط در سفر خلاصه نمی‌‌شود بلکه سفر سببی از اسباب جمع است و گرنه اسبابی غیر از سفر وجود دارد که همه‌‌ی آن‌‌ها را آنچه ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا ذکر نموده جمع می‌‌کند هنگامی که خبر داد که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مدینه بدون وجود ترس یا باران نماز جمع خواندند از او سؤال شد که چرا این کار را انجام داده است؟ گفت: خواست که امتش را در سختی نیاندازد. [۱]

بنابراین هنگامی که در ترک نمودن نماز جمع مشقت باشد در این صورت جمع خواندن جایز است این کسی که که از منزلش به نیت سفر خارج شده اما شهر بسیار وسیع است و بر او سخت است که بایستد و نماز ظهر را در وقتش بخواند بر او جایز است که جمع ببندد و آن را تا وقت نماز عصر به تأخیر بیندازد اما اگر بر او سخت نیست که در هر مکانی بایستد بر او واجب است بایستد و نماز ظهر را در وقتش بخواند زیرا تا الان سببی که جمع خواندن را برای او مباح کند وجود ندارد از این جهت که از شهرش خارج نشده که شهر را ترک کرده باشد و سفرش شروع شده باشد.

بدان همان‌‌طور که جمع خواندن هنگام حاجت است همچنین هنگام فوت شدن مصلحت یک جماعتی نیز است اگر این افراد متفرق شده و جماعت نمی‌‌خوانند می‌‌توانند به صورت جمع بخوانند به همین دلیل هنگام باران خواندن نماز جمع به خاطر جماعت جایز است مردم در ایام زمستان هنگام باران بین مغرب و عشاء جمع تقدیم می‌‌بندند و دلیل خواندن به صورت جمع فوت شدن نماز جماعت است زیرا ممکن است که بدون خواندن جمع بروند و به آن‌‌ها گفته شود: به خاطر مشقت حضور در مسجد در خانه‌‌های خود نماز بخوانید اما نماز جماعت دارای شأن بزرگی است لذا واجب است و ترک نمودن آن جز با عذر شرعی جایز است.

[۱] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 79

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: إذا كان الإنسان يريد السفر مسافة قصر، وخرج من بيته، ولكن أتى عليه وقت الظهر وهو لا زال في المدينة التي سيسافر منها، فهل يجوز له أن يؤخره مع العصر ويصليهما جمعا وقصرًا؟ أم يجب عليه أن يصليها في وقتها ما دام لم يفارق المدينة بعد؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: الجواب على هذا السؤال يتوقف على معرفة أسباب الجمع، فالجمع لا يقتصر سببه على السفر وحده، بل السفر سبب من أسباب الجمع، وإلا فهناك أسباب أخرى غير السفر، يجمعها ما ذكره ابن عباس رضي الله عنهما، حين أخبر أن النبي صلى الله عليه وسلم جمع في المدينة من غير خوف ولا مطر، فسئل رضي الله عنه: لم صَنَعَ ذلك ؟ فقال: «أراد ألا يُخْرِجَ أُمَّتَهُ »، أي: أراد ألا يوقعها في الحرج.

وعلى هذا فمتى كان في ترك الجمع حرج ومشقة فإنه يجوز الجمع، فهذا الذي خرج من منزله بنِيَّةِ السفر ، ولكن المدينة كانت واسعة مترامية الأطراف، ويشق عليه أن يتوقف ليصلي الظهر في وقتها، فإن عليه أن يجمع ويؤخرها إلى وقت العصر، أما إذا كان لا يشق عليه أن يتوقف في أي مكان فإنه يجب عليه أن يقف ويصلي الظهر في وقتها؛ لأنه إلى الآن لم يكن له سبب يبيح الجمع، حيث لم يخرج من بلده فيكون قد فارق البلد ودخل في السفر.

واعلم أن الجمع كما يكون عند الحاجة إليه، يكون أيضًا بفوات مصلحة الجماعة، فإذا كان هؤلاء الجماعة سيتفرقون ولا يصلون جماعة فإن لهم الجمع ولهذا جاز الجمع للمطر من أجل الجماعة، فإن الناس في أيام الشتاء في أيام المطر يجمعون بين المغرب والعشاء جمع تقديم، وما هذا الجمع إلا لفوت صلاة الجماعة، إذ من الممكن أن ينصرفوا بدون جمع ويقال لهم: صلوا في بيوتكم، صلوا في رحالكم، من أجل مشقتهم للحضور إلى المسجد، لكن الجماعة لها شأن كبير، فهي واجبة لا يجوز تركها إلا لعذر شرعي.