(۲۷۲۹) سوال: صحبت پیرامون سنت بودن نماز جماعت زیاد شده است، تا جایی که یکی از طلبه‌‌ها به خاطر این شبهه به مسجد نمی‌‌آید و ضعف مردم بر شما پوشیده نیست و باز کردن باب برای آن‌‌ها کسالت خیلی‌‌ها را زیاد می‌‌کند و از نماز جماعت تخلف می‌‌کنند، لطفا در این مورد ما را توجیه سازید؟

جواب:

قول به اینکه نماز جماعت سنت است که هر وقت انسان خواست آن را بخواند و هر وقت خواست آن را ترک کند، قول ضعیف و مخالف قرآن و سنت است.

اما از قرآن: الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌‌‌فرماید: {وَإِذَا كُنتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِّنْهُم مَّعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِن وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَىٰ لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ ۗ}[نساء: ۱۰۲](و چون (وقت خوف) در میان آن‌‌ها باشی، و برای آن‌‌ها نماز بر پا کردی، باید دسته‌ای از آن‌‌ها با تو(به نماز) بایستند، و باید سلاح‌‌هایشان را با خود برگیرند. و چون سجده کردند(و نماز را تمام نمودند) باید (دسته دوم) پشت سرتان باشند، و باید آن دسته‌ای که نماز نخوانده‌اند؛ بیایند و با تو نماز بخوانند، و باید آن‌‌ها احتیاط کنند و سلاح‌‌هایشان را(در نماز) با خود بگیرند). الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نماز جماعت را در حالت ترس واجب نموده و به گروه اول اجازه داده که نمازش را به اتمام برساند و سلام دهد در حالی که امام هنوز در نماز است و به گروه دوم اجازه داده که هنگامی که حاضر شد همراه امام وارد نماز شوند و هنگامی که امام برای تشهد نشست، بلند شوند و رکعتی که از آن‌‌ها فوت شده را قبل از اینکه امام سلام دهد، بخوانند و همه‌‌ی این‌‌ها به خاطر اقامه‌‌ی نماز جماعت است.

اما در سنت: رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «لقد هممت أن آمر بالصلاة فتقام، ثم آمر رجلا فیؤم الناس، ثم أنطلق معی برجال معهم حزم من حطب إلی قوم لا یشهدون الصلاة، فأحرّق علیهم بیوتهم بالنار»[۱](به تأکید خواستم دستور دهم که نماز برپا شود، سپس به شخص دستور دهم که امام شود، بعد از آن همراه مردانی که همراه آن‌‌ها بسته‌‌هایی از هیزم است، به سوی اقوامی بروم که برای نماز جماعت حاضر نمی‌‌شوند، تا خانه‌‌های آن‌‌ها را با آتش بسوزانم) همچنین رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «من سمع النداء فلم یجب فلا صلاة له، إلا من عذر»[۲](کسی که اذان را بشنود اما اجابت نکند، نمازی بر وی نیست، مگر اینکه عذر داشته باشد) و شخص نابینایی از ایشان اجازه گرفت که در خانه نماز بخواند و به ایشان اجازه داد، اما هنگامی که خواست برود، فرمود: آیا صدای اذان را می‌‌شنوی؟ گفت: بله! فرمود: اجابت کن. [۳]

لذا قول به سنت بودن نماز جماعت قول ضعیفی است که به آن اعتماد نمی‌‌شود و قول درست این است که نماز جماعت بر مردان بالغ واجب است و اگر بدون عذر آن را ترک کنند و بدون جماعت بخوانند، در خطر هستند، زیرا برخی از علما رَحِمَهُمُ‌الله می‌‌گویند: اگر نماز جماعت را بدون عذر ترک نمود، نمازش درست نیست، مانند شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله که نظرش بر این است که نماز جماعت شرط صحت نماز است[۴] و اگر کسی بدون عذر نمازش را با جماعت نخواند نمازش درست نیست، هرچند که هزار بار بخواند، لذا مسأله بسیار خطرناک است.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] مسلم: کتاب المساجد و مواضع الصلاة، باب یجب إتیان المسجد علی من سمع النداء، شماره­ی (۶۵۳).

[۴] الفتاوی الکبری (۵/۳۴۵)، و مجموع الفتاوی (۲۴/۱۰۱).