(۲۶۱۵) سوال: او الحمدلله نمازهای سنت را می‌‌خواند و می‌_‌گوید: اما مشکل من این است که در فصل زمستان نماز ظهر را با عصر می‌‌خوانم، زیرا کارمند هستم و نمی‌‌توانم نماز را در محل کارم بخوانم همچنین نمی‌‌توانم به خاطر دور بودن به خانه بروم، لذا نماز ظهر و عصر به خاطر کوتاه بودن روز در زمستان در زمان نزدیک به هم قرار می‌‌گیرند، چگونه راتبه‌‌ی ظهر و عصر را بخوانم؟ آیا آن‌‌ها را قبل از نماز فرض جمع ببندم یا چطور؟ لطفا مرا راهنمایی نمایید.

جواب:

می‌‌گویم: وقت ظهر تا دخول وقت عصر ادامه دارد، لذا بین آن‌‌ها مسافت زمانی وجود ندارد، بلکه هنگامی که وقت ظهر خارج شد وقت عصر داخل می‌‌شود و اگر این دانسته شود، واضح می‌‌شود که اگر انسان نماز ظهر را در آخر وقتش نزدیک عصر بخواند، بین این دو جمع نبسته است، بلکه هر کدام را در وقت خود خوانده است، در این صورت می‌‌گوییم: اگر نماز ظهر را خواندی راتبه را بعد از آن قبل از نماز عصر بخوان.

اما اگر فرض کنیم که شخص نمی‌‌تواند، ظهر را مگر بعد از دخول نماز عصر بخواند و نیاز است که بین آن دو جمع ببندد، اشکالی ندارد که جمع ببندد، زیرا در صحیح مسلم از ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا ثابت است که می‌‌فرماید: «جمع رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بین الظهر و العصر، و المغرب و العشاء بالمدینة، فی غیر خوف، و لا مطر» قیل لابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا : ما أراد إلی ذلک؟ قال: «أراد أن لا یحرج أمته»[۱](رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بین ظهر و عصر و بین مغرب و عشا در مدینه بدون خوف و باران جمع بستند، به ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا گفته شد: هدفشان از این کار چه بود: گفت: خواست که امتش را در حرج و سختی نیندازد).

لذا از این حدیث برداشت می‌‌شود که جمع بستن برای برطرف نمودن مشقت و سختی جایز است، و این قاعده در عموم فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ وارد می‌‌شود: {وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ ۚ }[حج: ۷۸](و در دین برای شما هیچ سختی (و تنگنایی) قرار نداد).

لذا این سؤال کننده نگاه کند: آیا قبل از دخول نماز عصر به خانه‌‌اش می‌‌رسد؟ در این صورت نماز ظهر را در وقتش می‌‌خواند و نیازی به جمع نیست، یا اینکه نماز نمی‌‌خواند مگر بعد از دخول وقت نماز عصر؟ در این صورت نیت جمع می‌‌کند، و هنگامی که به خانه‌‌اش رسید بین ظهر و عصر جمع می‌‌بندد و راتبه‌‌ی ظهر را اگر خواست بین ظهر و عصر می‌‌خواند، زیرا جدایی بین این دو اشکالی ندارد اگر که جمع تأخیر باشد.

[۱] تخریج آن گذشت.