(۱۹۸۷) سوال: شیخ بزرگوار اگر شخصی در لباسش بعد از چند نماز نجاست یافت آیا نماز‌ها را اعاده کند؟

جواب:

اگر بعد از نماز، نجاست را یافت پس اعاده لازم نیست و همچنین اگر قبل از نماز می‌دانست اما فراموش کرد که آن را بشوید و نماز خواند نیز اعاده لازم نیست و دلیل آن این است: «بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِأَصْحَابِهِ إِذْ خَلَعَ نَعْلَيْهِ فَوَضَعَهُمَا عَنْ يَسَارِهِ، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ الْقَوْمُ أَلْقَوْا نِعَالَهُمْ، فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاتَهُ قَالَ : ” مَا حَمَلَكُمْ عَلَى إِلْقَاءِ نِعَالِكُمْ ؟ “. قَالُوا : رَأَيْنَاكَ أَلْقَيْتَ نَعْلَيْكَ فَأَلْقَيْنَا نِعَالَنَا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : ” إِنَّ جِبْرِيلَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَانِي فَأَخْبَرَنِي أَنَّ فِيهِمَا قَذَرًا “. أَوْ قَالَ : ” أَذًى “. وَقَالَ : ” إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ إِلَى الْمَسْجِدِ فَلْيَنْظُرْ، فَإِنْ رَأَى فِي نَعْلَيْهِ قَذَرًا – أَوْ أَذًى – فَلْيَمْسَحْهُ وَلْيُصَلِّ فِيهِمَا “»[۱] (رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در روزی با اصحابش نماز می خواند، ناگاه کفش هايش را از پا درآورد و آنها را در سمت چپش گذاشت. چون مردم اين صحنه را ديدند، آنها نيز کفش های شان را از پا درآوردند. وقتی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نمازش را تمام نمود، فرمود: «چرا کفش های تان را درآورديد؟» گفتند: ديديم که کفش هايت را درآوردی، ما هم آنها را درآورديم. پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: : «جبرئيل نزد من آمد و به من خبر داد که بر کفش های من نجاست و پليدی است». سپس فرمود:  «هرگاه کسی از شما به مسجد آمد، دقت کند اگر پلیدی و نجاستی در کفش هایش ديد، باید آن را بر زمين بمالد و سپس در آنها نماز بخواند) و هنگامی که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دانست که در کفش‌هایش نجاست وجود دارد آن را درآورد و به نماز ادامه داد و نماز را از اول نخواند زیرا که او نمی‌دانسته است که در کفش‌هایش نجاست وجود دارد پس براین دلالت می‌دهد که اگر بدون علم در لباسش یا کفش یا شلوار یا قمیص یا غتره نجاست وجود داشته باشد نماز بخواند نمازش صحیح است.

و اگر در اثنای نماز دانست اگر امکان دارد آن را بیرون می‌آورد و به نماز ادامه می‌دهد و اگر امکان ندارد مثلا در قمیص می‌باشد و لباس دیگری نیز وجود ندارد پس نماز را قطع می‌کند تا نجاست را بشوید یا لباس را با لباس پاک عوض کند.

و در این حدیث (کفش) دلیل واضحی است بر این که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم علم غیب ندارد همانطور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به امر کرده که به امتش اعلام کند که علم غیب نمی‌داند و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به او می‌فرماید: {قُل لَّاۤ أَقُولُ لَكُمۡ عِندِی خَزَاۤىِٕنُ ٱللَّهِ وَلَاۤ أَعۡلَمُ ٱلۡغَیۡبَ وَلَاۤ أَقُولُ لَكُمۡ إِنِّی مَلَكٌۖ} [سوره اﻷنعام: ۵۰] (بگو: «من نمی‌گویم خزاین الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نزد من است و غیب نمی‌دانم، و به شما نمی‌گویم من فرشته هستم) و {قُلۡ إِنِّی لَاۤ أَمۡلِكُ لَكُمۡ ضَرࣰّا وَلَا رَشَدࣰا* قُلۡ إِنِّی لَن یُجِیرَنِی مِنَ ٱللَّهِ أَحَدࣱ وَلَنۡ أَجِدَ مِن دُونِهِۦ مُلۡتَحَدًا} [سوره الجن: ۲۱-۲۲] (بگو: «بی‌گمان من نمی‌توانم به شما زیانی برسانم، و نه خیر و سودی (برسانم)*(ای پیامبر!) بگو: «هیچکس مرا از (کیفر) الله پناه نخواهد داد، و غیر از او هرگز پشت و پناهی نخواهم یافت) رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم علم غیب ندارپ و مالک نفع و ضرر کسی نیست زیرا که او بشر و مخلوق الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌باشد و آنچه بشر از مریضی، گشنگی، تشنگی و گرما و سردی بدان دچار می‌شود رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز دچار می‌شود همانگونه که رسول در نماز فرمواش کرد و فرمود:«إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ، فَإِذَا نَسِيتُ فَذَكِّرُونِي»[۲] (من هم مانند شما بشر هستم و فراموش می‌کنم هماطور که شما فراموش می‌کنید پس هنگامی که فراموش کردم بیادم آورید) و اینگونه می‌دانیم که کسانی که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را برای نفع و ضرر رساندن می‌خوانند و عالم غیب می‌دانند بر گمراهی هستند و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید:{قُل لَّا یَعۡلَمُ مَن فِی ٱلسَّمَـٰوَ ٰ⁠تِ وَٱلۡأَرۡضِ ٱلۡغَیۡبَ إِلَّا ٱللَّهُۚ} [سوره النمل: ۶۵] (بگو: «در آسمان‌ها و زمین جز الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ هیچ کس غیب نمی‌داند) اما انسان موفق کسی است که جز الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را نمی‌خواند و جز بر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ اعتماد نمی‌کند و نفع و ضرر را جز از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نمی‌داند و دفع ضرر را جز از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از کسی دیگر نمی‌خواهد.

مهم این است که می‌گوییم هر کسی که با لباس نجس نماز بخواند و از آن خبر نداشته باشد نمازش صحیح است و هرکسی که در لباس نجس نماز بخواند و از نجاست آن خبر داشته ولی بعد فراموش کرده که آن را بشوید و نماز خواند پس اعاده آن لازم نیست.

اما کسی که بدون وضو از روی فراموشی یا جهل نماز بخواند سپس برای او آشکار می‌شود پس باید نماز را اعاده کند همانطور که اگر انسان گوشت شتر بخورد و نداند که گوشت شتر بوده است و نماز بخواند و بعد بفهمد که گوشت شتر بوده است واجب است که وضو بگیرد و نماز را اعاده کند زیرا بدون وضو نماز خوانده است.

پس فرق است بین کسی که نماز را بدون وضو می‌خواند و نماز را با لباس نجس می‌خواند و همچنین اگر انسان در خواب محتلم شود از خواب که بیدار می‌شود نداند و وضو بگیرد و نماز فجر را بخواند سپس برایش مشخص شود که در شب محتلم شده پس باید غسل کند و نماز را اعاده کند زیرا که غسل نکرده بوده است.

[۱] رواه احمد (۹۲/۲) و ابو داود (۶۵۰).

[۲] رواه البخاري (٤٠١) و مسلم (٥٧٢).