(۸۷۹) سوال: منافع مذکور در این آیهی کریمه، چیستند؟ { يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ} [بقره: ۲۱۹]: (از تو دربارهی شراب و قمار میپرسند، بگو: در آن دو، گناهی بزرگ است و سودهایی برای مردم در بر دارد)؟
جواب:
منافعی برای مردم از درآمد حاصله از تجارت خمر و کسب و کار قمار و خوشحالی و نشاطی که حاصل آنهاست، وجود دارد. همچنین کارکنانی که از این اعمال درآمد کسب میکنند، منفعت میبرند. این منافع هرچند زیادند، اما گناه آن بسیار بزرگتر است، چنان که الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ میفرماید: {وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِن نَّفْعِهِمَا} [بقره: ۲۱۹]: (و گناه آن دو از سودشان بزرگتر است). نیز در این آیه تأمل کن که میفرماید:{قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ). در اینجا منافع را با صیغهی منتهی الجموع آورد که دلالت بر کثرت دارد. اما با این حال، کثرت این منافع در مقابل گناه بزرگی که دارند، هیچ نیست.
خمر در ابتدای اسلام حلال بود؛ به دلیل این فرمودهی الله عَزَّوَجَلَّ: {وَمِن ثَمَرَاتِ النَّخِيلِ وَالْأَعْنَابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَرًا وَرِزْقًا حَسَنًا} [بقره: ۶۷]: (و (نیز) از میوههای درختان خرما و انگور، مسکرات (ناپاک) و روزی خوب (و پاکیزه) میگیرید). سپس الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ این آیهی سورهی بقره را نازل کرد: { يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا} [بقره: ۲۱۹]: (از تو دربارهی شراب و قمار میپرسند. بگو: در آن دو، گناهی بزرگ است و سودهایی برای مردم در بر دارد و گناه هر دو از سودشان بزرگتر است).
سپس آیهی سورهی نساء نازل شد: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ} [نساء: ۴۳]: (ای کسانی که ایمان آوردهاید! در حال مستی به نماز نزدیک نشوید، تا زمانی که بدانید چه میگویید). در این آیه مردم را از نوشیدن شراب هنگام داخل شدن وقت نماز منع میکند. این برای از بین بردن وابستگی آنها به خمر بود. بعد از آن آیهی سورهی مائدة نازل شد. این آخرین آیهای بود که در مورد خمر و قمار نازل شد.
الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ میفرماید:{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ * إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ} [مائده: ۹۰-۹۱]: (ای کسانی که ایمان آوردهاید! همانا شراب و قمار و بتها، و تیرهای قرعه، پلید و از عمل شیطان است. پس از آنها دوری کنید، تا رستگار شوید. همانا شیطان میخواهد با شراب و قمار در میان شما عداوت و کینه ایجاد کند و شما را از یاد الله و از نماز باز دارد. پس آیا شما خودداری خواهید کرد)؟
این آخرین مرحلهای بود که خمر به نص قرآن و سنت و اجماع مسلمین حرام گردید. به همین خاطر علما گفتهاند: هر کس خمر را حلال بداند، کافر و مرتد است و از دین اسلام خارج میگرد. نیز کسی که آن را بنوشد ولی معتقد به حرمتش باشد، گناه کار است و الله و رسولش را نافرمان کرده است. بر ولی امر واجب است او را با عقوبتی که در سنت و عمل خلفای راشدین رَضِيَاللهُعَنْهُم ثابت است، عقوبت نماید.
بعضی از علما گفتهاند: کسی که خمر نوشید و شلاق خورد، سپس دوباره نوشید و شلاق خورد، باز هم نوشید و شلاق خورد. اگر برای بار چهارم نیز نوشید، باید اعدام شود. دلیل آن هم حدیثی است که در این مورد روایت میشود. شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُالله میگوید: «در صورتی باید به قتل برسد که باعث شود مردم دست از خوردن خمر بکشند». یعنی اگر انسان تا این اندازه مشغول آن شد که با سه بار شلاق خوردن باز هم توبه نکرد، کشته میشود. چون مصلحتی که در کشتنش وجود دارد، در بقایش وجود ندارد.
جمهور اهل علم میگویند: کشته نمیشود؛ حتی اگر سه بار هم شلاق خورده باشد. چون آنها این حدیث را منسوخ یا ضعیف میدانند.
به هر حال بر مسلمانی که به الله ایمان داشته و پایبند اوامر الهی است، واجب است که از چنین پلیدیهایی دوری کند. پلیدیهایی که خوشی آنها لحظهای بیش نیست، اما ضرر و شر آن روزها و ماهها دامنگیر اوست.
خمر دروازهی همهی بدیها و مادر پلیدیهاست. چه انسانهایی که به خاطر مستی، زنانشان را طلاق، یا با محارمشان مرتکب زنا شده و خود یا دیگری را به قتل رساندهاند.
پس بر هر مؤمنی واجب است که از چنین کثیفیهایی دوری کند و تقوای الهی پیشه نماید. همچنین باید الله را شاکر باشد که او را بر بسیاری از مخلوقات برتری داده است.
***