(۸۶۶) آیات عذاب در قرآن خاص چه کسانیست؟

(۸۶۶) سوال: چرا مفسرینی مانند امام ابن کثیر رَحِمَهُ‌الله گفته‌اند: همه‌ی آیات عذاب که در قرآن کریم وجود دارد، خاص کفار است؟ نظر به این که بعضی مسلمانان گاهی مرتکب گناهانی می‌شوند که موجب دخول آنان در سیاق این آیات می‌شود. همچنین نظر به این که در بعضی از آیات، تعیین کافر از مسلمان گناه‌کار وارد نشده، اما با این وجود، مفسرین آن را خاص کفار دانسته‌اند.

مثال آن، این آیه در سوره‌ی بقره است: {بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ} [بقره: ٨١] (آری، هر کس که مرتکب گناه شود و گناهانش او را احاطه کنند، آنها اهل آتشند و جاودانه در آن خواهند بود)؟

جواب:

اینکه گفت: مفسرین آیات وعیدی که در قرآن آمده را خاص کفار دانسته‌اند، صحت ندارد. تا جایی که می‌دانم کسی این را نگفته است؛ نه ابن کثیر و نه کسی دیگر.

دیگر اینکه کسی نمی‌تواند چنین ادعایی کند، زیرا بعضی از آیات وعید و تهدید در قرآن برای کافران و برخی برای غیر کافران است. مثلاً فرموده‌ی الله الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا} [نساء: ٩٣] (هر کس مؤمنی را از روی عمد به قتل رساند، کیفرش دوزخ است. در آن جاودانه می‌ماند و الله بر او غضب می‌کند و او را از رحمتش دور می‌سازد. همچنین عذاب بزرگی برای او فراهم است).

این آیه مخصوص کافران نیست و وعید آن حتی شامل مومن نیز هست. ولی هر وعید و تهدیدی که در قرآن به خاطر انجام معصیتی پایین‌تر از شرک آمده، در عموم این آیه داخل می‌شود که می‌فرماید: {إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ} [نساء: ٤٨] (بی‌گمان الله این را که به او شرک آورده شود، نمی‌بخشد و غیر از آن را برای هر کس بخواهد می‌بخشد). پس عقوبت این گناه‌کار، به مشیت الهی بستگی دارد. ممکن است الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در قیامت با منّت و کرم خویش وی را بیامرزد، و شاید به واسطه‌ی شفاعت یا به هر وسیله‌ی دیگری آمرزیده شود.

مهم اینکه آیات و احادیث وعید، مخصوص شخص کافر نیست. بلکه گاهی شامل مؤمن نیز می‌شود. اما مؤمن به نسبت این وعید تحت مشیت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قرار می‌گیرد. اگر بخواهد وی را عذاب می‌دهد و اگر بخواهد وی را می‌آمرزد.

***

تعداد بازدید: 78

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: لماذا ذكر المفسرون مثل الإمام ابن كثير أن جميع آيات العذاب الواردة في القرآن الكريم موجهة إلى الكفار خاصةً؟ علما بأن بعض المسلمين قد يأتي ببعض الذنوب التي توجب الدخول في سياق هذه الآيات، وعلما بأن بعض الآيات لم يرد فيها تحديد الكافر من المسلم العاصي ذلك فقد نَسَبَها المفسرون إلى الكفار خاصة، مثل قوله تعالى في سورة البقرة أعوذ بالله من الشيطان الرجيم: ﴿ بلَى مَن كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُوْلَبِكَ أَصْحَبُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴾ [البقرة: ٨١]؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: قول هذا السائل: إن المفسرين حملوا آيات الوعيد الواردة في القرآن على الكفار ليس بصحيح، وما علمت أحدًا قال ذلك، لا ابن كثير ولا غيره، ولا يمكن لأحد أن يقول هذا، لأن آيات الوعيد في القرآن منها ما يكون للكافرين ومنها ما يكون لغير الكافرين، فمثلا قوله تعالى: ﴿ وَمَن يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَلِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا ﴾ [النساء: ٩٣]، هذه الآية لا تختص بالكافرين، حتى من كان مؤمنًا فإنه يلحقه هذا الوعيد، ولكن كل ما ورد من الوعيد على فعل المعاصي التي هي دون الكفر فإنها داخلة تحت عموم قوله تعالى: ﴿ إنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ، وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَن يَشَاءُ ﴾ [النساء: ٤٨]، فتكون عقوبة هذا العاصي داخلةً تحت مشيئة الله -عز وجل-، قد يغفر الله له يوم القيامة بِمَنْهُ وكَرَمِهِ، وقد يغفر له بواسطة الشفاعة، أو بغير ذلك من الأسباب.

المهم أن آيات الوعيد وكذلك أحاديث الوعيد لا تختص بالكافر، بل قد تكون للمؤمن أيضًا، ولكن المؤمن يكون بالنسبة إلى هذا الوعيد داخلا تحت مشيئة الله عز وجل، إن شاء عذبه، وإن شاء غفر له.