(۸۶۲) سوال: معنای این آیه چیست؟ {وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ} [بقره: ٤٥] (از صبر و نماز یاری جویید)؟ چرا با وجود این که نماز، ستون دین است صبر را بر نماز مقدم نموده است؟

جواب:

الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ صبر را بر نماز مقدم نموده، زیرا گستره‌ی صبر بیشتر است. نماز عبادتی معیّن است، اما صبر، عبادتی وسیع‌تر است. همچنین نماز جزئی از صبر است؛ زیرا نماز، طاعت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به شمار می‌رود.

علما گفته‌اند صبر بر سه نوع است:

 اول: صبر بر طاعت الله که به معنی وادار کردن نفس بر طاعت است.

دوم: صبر از نافرمانی الله که به معنی دست نگهداشتن از معصیت و نافرمانی است.

سوم: صبر بر تقدیرهای دردآور الله که به معنی دست نگهداشتن از  خشم و ناخرسندی از قضا و قدر الهی است.

 پس این موضوع از باب عطف خاص بر عام است؛ زیرا نماز، نوعی صبر است و به همین خاطر انسان خود را بر آن صبر داده و نفسش را وادار می‌کند تا آن را انجام دهد.

***