(۸۷۷) ساکنان مسجد الحرام چه کسانی هستند؟

(۸۷۷) سوال: الله عَزَّوَجَلَّ می‌فرماید:{ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ} [بقره: ۱۹۶]. (این برای کسی است که خانواده‌اش ساکن مسجد الحرام نباشد). چه کسانی ساکن مسجد الحرام محسوب می‌شوند؟آیا اهل مکه را شامل می‌شود یا اهل حرم؟

جواب:

چیزی که سائل مطرح کرد، قسمتی از آیه‌ای است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در مورد کسانی که تمتع[۱] به جای می‌آورند، نازل فرموده است. الله تَعَالَىٰ می‌فرماید: {فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ} [بقره: ۱۹۶]. (هر کس از عمره بهرمند گردد؛ سپس حج را آغاز کند، آنچه از قربانی میسر شد (ذبح می‌کند). و هر کس نیافت سه روز در حج و هفت روز هنگامی که بازگشتید روزه بگیرید. این ده (روز) کامل است، این برای کسی است که خانواده او ساکن مسجد الحرام نباشد).

ساکنین مسجد الحرام، اهل مکه و کسانی از اهل حرم هستند که فاصله‌ی آنها تا مکه، از مسافت قصر نماز کمتر باشد. البته علما در مسافت قصر نماز اختلاف دارند. ساکنان مسجد الحرام یا اهالی مسجد الحرام، ایشان هستند.

پس کسی که اهل مسجد الحرام است و نیت کرد قبل از حج، عمره به جای آورد، نیازی نیست قربانی کند. مثلا اگر مردی اهل مکه در ماه‌های حج به مدینه سفر کرد. سپس از مدینه برگشته، از ذو الحُلَیفَه احرام برای عمره ببندد. از قبل هم نیت داشت که امسال حج نماید. بر چنین شخصی قربانی واجب نیست؛ چون ساکن مسجد الحرام است. اما اگر کسی که ساکن مسجد الحرام نیست، چنین کند، قربانی بر او واجب است و اگر قربانی نیافت، بدل آن را باید بدهد.

اهل مکه ممکن است حجشان تمتع یا قِران[۲] باشد. اما قربانی بر آنها واجب نیست. مثال تمتعشان را ذکر کردیم که یکی از اهل مکه در مدینه باشد و در ماههای حج، برای عمره، احرام ببندد. بعد وارد مکه شود و نیت کند که حج همان سال را نیز به جای آورد و سپس حج کند. این تمتع است و قربانی بر او واجب نیست؛ چون که ساکن مسجد الحرام است.

اما مثال قِران: کسی از اهل مکه در مدینه است. سپس در ایام حج، از ذو الحلیفه به نیت عمره و حج، احرام می‌بندد که این دو را نزدیک به هم انجام دهد. قربانی بر این شخص نیز واجب نیست.

***

^[۱] تمتع به معنی اینکه انسان در سالی که به قصد حج برود، قبل از حج، عمره به جای آورد و اعمال عمره را کامل نموده و از احرام خارج گردد. سپس برای حج احرام بندد و اعمال حج را کامل نماید.

^[۲] قِران صفتی از حج است که شخص احرام می‌بندد و با همان احرام، هم عمره و هم حج را به جای می‌آورد و هنگام احرام، می‌گوید: لبیک عمرة و حجّاً. در این حالت، افعال شخص برای حج است، و عمره را نیز در ضمن آن به جای می‌آورد.

تعداد بازدید: 22

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: قال الله تعالى: ﴿ ذَلِكَ لِمَن لَّمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِى الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ﴾ [البقرة: ١٩٦]، من هم حاضر و المسجد الحرام؟ هل هم أهل مكة أم أهل الحرم؟ أفيدونا بارك الله فيكم.

فأجاب رحمه الله تعالى: هذا الذي ذكره السائل هو جزء من آية ذكرها الله -سبحانه وتعالى- فيمن تمتع، فقال: ﴿ فَمَن تَمَنَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَج فَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيَّ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجَ وَسَبْعَة إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذَلِكَ لِمَن لَّمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِى الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ﴾ [البقرة: ١٩٦] هم أهل مكة ومن كان من الحرم دون مسافة القصر، على اختلاف العلماء في تحديدها، هؤلاء هم حاضر و المسجد الحرام.

فمن كان من حاضري المسجد الحرام فإنه وإن تمتع بالعمرة إلى الحج ليس عليه هدي، فلو سافر الرجل من أهل مكة إلى المدينة مثلا في أشهر الحج، ثم رجع من المدينة فأحرم من ذي الحليفة بالعمرة، مع أنه قد نوى أن يحج هذا العام، فإنه لا هَذي عليه هنا، لأنه من حاضري المسجد الحرام، ولو أن أحدًا فعله من غير حاضري المسجد الحرام لوجب عليه الهدي، أو بدله إن لم يجده.

وأهل مكة يمكن أن يتمتعوا ويمكن أن يَقْرِنُوا ولكن لا هَدْي عليهم، فمثال تمتعهم ما ذكرت آنفًا، أن يكون أحد من أهل مكة في المدينة، فيدخل مكة في أشهر الحج محرمًا بعمرة، ناويًا أن يحج من سَنَتِهِ، ثم يحج، فهذا تمتع بالعمرة إلى الحج، لكن لا هدي عليه، لأنه من حاضري المسجد الحرام.

ومثال القِرَانِ: أن يكون أحد من أهل مكة في المدينة، ثم يحرم من ذي الحليفة في أيام الحج بعمرة وحج قارنا بينهما، فهذا قارن، ولا هَدْي عليه أيضًا، لأنه من حاضري المسجد الحرام.