(۷۶۱) سوال: گاها می‌بینیم که برخی از تجار و صاحبان مشاغل، قسمتی از آیات را بر سردر مغازه‌هایشان نصب می‌کنند. مثلا: رستوران‌دار می‌نویسد: {لَئِنْ شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ} [ابراهیم: ۷]: (اگر شکر کنید، شما را زیادتر می‌دهم). نوشیدنی فروش می‌نویسد: {وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا} [انسان: ۲۱]: (و پروردگارشان آنها را نوشیدنی‌ای گوارا می‌چشاند). یا کتاب فروش می‌نویسد: {وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا} [طه: ۱۱۴]: (و بگو پروردگارا، مرا علم بیفزای) و غیره که گاهی مشاهده می‌شود از حد خود تجاوز کرده است. شما چه راهنمایی می‌فرمایید؟

جواب:

آویزان کردن این آیات دو نوع است:

گاها به قصد حمایت و محافظت مورد استفاده قرار می‌گیرند. مثل آنهایی که آیة الکرسی یا معوذات و امثال آنها را آویزان می‌کنند. بدون شک این کار مشروع نیست و نباید کسی آن را انجام دهد؛ زیرا از سلف صالح رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم چیزی به ما نرسیده که آنها این کار را انجام داده باشند. چون این کار موجب می شود که انسان به آویختن این آیات تکیه نموده و از قرائت آنها که سبب می‌شود انسان در محافظت قرار گیرد، دست بردارد.

گاهی نیز چنان که سائل هم در سوال مطرح کرد، به قصد یادآوری انجام می‌شود. مثلا بالای سردر کتابفروشی یا کتابخانه می‌نویسند: {وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا} [طه: ۱۱۴]: (و بگو پروردگارا، مرا علم بیفزای). در این مورد می‌شود گفت که مشروع نیست؛ زیرا از سلف صالح ذکر نشده است. همچنین به خاطر اینکه ممکن است نفعی از آن حاصل شود یا نشود. بسیار پیش آمده که آیه‌ای را آویزان کرده‌اند که از چیزی نهی می‌کند. اما کسانی که در آن مکان نشسته‌اند مرتکب همان عملی می‌شوند که آیه از آن نهی کرده است. مثلا در جایی آیه‌ی: {وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا} [حجرات: ۱۲]: (و یکدیگر را غیبت نکنید)، نوشته شده است. آیا کسانی که در آن مجلس نشسته‌اند از این آیه سودی می‌برند؟ شاید بله و شاید هم نه. چه بسا دیگران را غیبت می‌کنند در حالی که کلام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بالای سرشان آویزان است که می‌فرماید: {وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا}، یعنی از آیه‌ای که آویزان است، سودی نمی‌برند.

بعضی اوقات قرآن را به خاطر اینکه با نقش و نگار زیبا یا به صورت برجسته نوشته شده، آویزان می‌کنند. حتی برخی آیات قرآن را به شکل قصر یا مناره و غیره می‌نویسند، که این کار بیشتر شبیه بازی کردن با قرآن است.

علما رحمهم الله اختلاف دارند که آیا نوشتن قرآن با خطی غیر از رسم الخط عثمانی – یعنی: بر حسب قواعد معروف – جایز است یا نه؟

در این مورد سه قول وجود دارد: بعضی مطلقا آن را ممنوع می‌دانند. بعضی نیز آن را مطلقا جایز می‌دانند. برخی دیگر در این مساله قائل به تفصیل بوده و می‌گویند: اگر آن را برای کسی نوشتیم که توانایی خواندن قرآن با رسم الخط عثمانی را دارد، اشکالی ندارد. اما اگر آن را با رسم الخط عثمانی برای کسی نوشتیم که می‌ترسیم قرآن را بر حسب حروف نوشته شده بخواند، نباید آن را بنویسیم. مثلا آیه‌ی {وَأَحَلَّ اللّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَوا} [بقره: ۲۷۵]: (و الله خرید و فروش را حلال و ربا را حرام کرده است). که ربا با (و) نوشته شده است. حال اگر آن را با (و) برای شخصی بنویسیم که نمی‌تواند قرآن بخواند، شاید بگوید: (وحرّم الربو). الصلاة نیز با (و) نوشته شده که چه بسا اگر آن را برای کسی که نمی‌تواند درست تلاوت کند با رسم الخط عثمانی با (و) نوشتیم، شاید اینگونه بخواند که: الصلوت. مهم اینکه بعضی از علما در چنین مواقعی قائل به تفصیل بوده و می‌گویند: اگر برای شخصی نوشته می‌شود که نمی‌ترسیم با پیروی از حروف در تلاوتش، قرآن را تحریف کند، واجب است که نوشتار قرآن بر همان رسم الخط عثمانی باقی گذاشته شود. اما اگر برای شخصی نوشته می‌شود که قرآن را بر حسب کتابت حروف می‌خواند، باید طبق قاعده‌ای که بین مردم معروف است، نوشته شود. حال وقتی که علما در مورد نوشتن قرآن با رسم الخطی غیر از رسم الخط عثمانی اختلاف دارند، چگونه ما اجازه دهیم که شخصی بیاید و قرآن را به شکل قصر یا مناره و امثال آنها بنویسد؟ شکی نیست که چنین کاری حرام بوده و اگر کسی از این قبیل آیه نوشته‌ها را دارد، واجب است آن را از بین برده و آن را طبق رسم الخط عثمانی بنویسد. تازه این هم در صورتی است که بگوییم آویزان کردن آیات به دیوار، جایز است.

نوع چهارم : کسی که آیاتی از قرآن را آویزان می کند که به موضوعی ربط ندارند. اما در هر صورت، آویزان نکردن آیات قرآن روی دیوار بهتر و به برائت ذمه‌ی انسان نزدیک‌تر است. اما آویزان کردن سخنان حکمت آمیز به دیوار اشکالی ندارد و گناهی در آن نیست.

***