(۵۵۳) سوال: واجب است هنگام نام بردن از صحابه در حین قرائت و مطالعه، بگوییم: “رَضِيَ اللهُ عَنهُ“: (الله از او راضی باد)؛ اما اگر نام شخصی از تابعین یا سلف صالح برده شود، آیا می‌توان این عبارت را به کار برد؟

جواب:

واجب نیست هرگاه نام صحابه برده شود، “رَضِيَ اللهُ عَنهُ” بگوییم؛ واجب نیست اما از جمله حقوق صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم بر ما این است که برایشان دعا کنیم، همان طور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالإِيمَانِ وَلا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلاًّ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ} [الحشر: ۱۰]: (کسانی ‌که پس از آنان بیایند، می‌گویند: پروردگارا! ما و برادرانمان که در ایمان از ما سبقت گرفته‌اند را ببخش و در قلب ما هیچ کینه‌ای به نسبت کسانی‌ که ایمان آورده‌اند، قرار مده؛ پروردگارا! قطعا تو مهربان و مهرورز هستی) اما واجب نیست که هرگاه نامی از آنان برده شود، برایشان دعا کنیم. دعای رضایت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم، تابعين، اتباع تابعين و هر بنده‌ای که الله را چنان که وی را راضی گرداند، عبادت کند، جایز است؛ دلیلش نیز فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است که می‌فرماید: {وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ} [التوبه: ۱۰]: (پیشتازان نخستین از مهاجران، انصار و کسانی که به خوبی از آنان پیروی کرده‌اند، الله از آنان راضی گشته و آنان نیز از او راضی گشته‌اند) همچنین می‌فرماید: {إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ * جَزَاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً رَضِيَ الله عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ} [البینه: ۷-۸]: (کسانی ‌که ایمان آورده و اعمال نیک انجام دهند، آن‌ها بهترین مردم هستند؛ پاداش آن‌ها در نزد پروردگارشان، باغ‌های بهشت است که نهرها زیر درختانش جاری است که جاودانه در آن می‌مانند؛ الله از آنان راضی گشته و آنان نیز از او راضی گشته‌اند. این برای کسی است که از پروردگارش ترس و خشیت داشته باشد) این تا روز قیامت، برای کسی است که از پروردگارش ترس و خشیت داشته باشد.

اما عادت علمای حدیث، چنین است که ترضّی (دعای “رَضِيَ اللهُ عَنهُ”) را خاص صحابه قرار می‌دهند و برای بعد از آن‌ها دعای رحمت (رَحِمَهُ اللهُ) را به کار می‌برند؛ اما اگر درباره‌ی صحابي “رَحِمَهُ اللهُ” و درباره‌‌ی دیگران “رَضِيَ اللهُ عَنهُ” بگویی، ایرادی ندارد؛ مگر این‌ که بیم آن باشد که مخاطب، صحابی را تابعی یا تابعی را صحابی بپندارد که در این صورت، باید توضیح دهی و مثلا بگویی: عبد الله بن مسعودٍ “رَحِمَهُ اللهُ” که از صحابه است یا مجاهد “رَضِيَ اللهُ عَنهُ” که از تابعين است تا کسی گمان نکند ابن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ از تابعين و مجاهد رَحِمَهُ‌الله از صحابه است.