(۵۴۲) سوال: آیا نام نهادن انسان به نام‌های (عزيز، حكيم و عادل) جایز است؟
جواب:
بله، جایز است که انسان به این نام‌ها نام نهاده شود البته به شرطی که معنای اصلی که از آن مشتق شده است در نظر گرفته نشود بدین صورت که فقط یک اسم، شمرده شود. برخی صحابه نیز چنین اسم‌هایی داشتند؛ مانند: الحَكَم و حكيم بن حزام. اسم عادل نیز بین مردم رواج دارد و ناپسند نیست و کسی نیز از آن ایراد نمی‌گیرد. در صورتی که معنای اصلی که از آن مشتق شده است در نظر گرفته شود، چنان ظاهر است که جایز نیست؛ زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نام أبو الحَكَم که به این کنیه نامیده شده بود زیرا قومش برای قضاوت و حکم گرفتن، نزد او می‌رفتند را تغییر داد و فرمود: «إنَّ اللهَ هو الحَكَمُ وإليه الحُكْمُ»: (قطعا الله همان قاضی و حاکم است و حُکم در اختیار او است) سپس وی را با نام پسر بزرگش شُرَيح، کنیه داد و به او فرمود: «أَنْتَ أَبُو شُرَيْحٍ»۱ : (تو أبو شُرَيح هستی) زیرا کنیه‌ای که این مرد بدان نام نهاده شده بود، معنای اصلی آن مدّ نظر قرار گرفته بود که در این صورت همانند نام‌های الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌شد؛ زیرا نام‌های الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ چنین نیست که فقط نام باشد و مفهوم و معنا نداشته باشد بلکه از جهتی نام است زیرا بر ذات الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ دلالت دارد و از جهت دیگر، اوصاف است زیرا بر معانی که این نام‌ها در برگرفته است دلالت می‌دهد. اما نام‌های دیگران، فقط نام هستند مگر نام‌های پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که نام و وصف (بیان‌گر اوصاف و ویژگی‌های ایشان) است؛ نام‌های کتاب‌های الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیز همین گونه است.
***
- سنن أبوداود: كتاب الأدب، باب في تغيير الاسم القبيح، شماره (٤٩٥٥) / سنن نسائی: كتاب آداب القضاة، باب إذا حكموا رجلا فقضى بينهم، شماره (٥٣٨٧). ↩︎