(۲۸۰) سوال: چه چیزهایی اعمال صالح را از بین می‌برد؟ آیا همه‌ی اعمالی که شخص از زمان تکلیف انجام داده را از بین می‌برد؟

جواب:

چیزهایی که پاداش اعمال صالح را از بین می‌برد به دو قسمت تقسیم می‌شود:

اول: (نوع عام) که تمام اعمال را باطل می‌کند همان ارتداد است؛ لذا هرگاه شخصی (پناه بر الله) از دین الله، مرتد شود و با کفر از دنیا برود، پاداش تمامی اعمالش از بین می‌رود؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُوْلَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَأُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ} [البقره: ۲۱۷]: (هر کس از شما که از دینش برگردد و با کفر باشد تا بمیرد، چنین اشخاصی اعمالشان در دنیا و آخرت ضایع و باطل گردیده و آنان اهل جهنّم هستند که برای همیشه در آن می‌مانند) اما اگر از دین برگشت و سپس با لطف و منت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ توبه کرد و به اسلام بازگشت، اعمالش باطل نمی‌شود. بدین خاطر برخی مردم از خود چنین می‌گویند که: حج فرض را انجام داده، مانند دیگر مردم نماز می‌خوانده و شعائر اسلام را برپا داشته است سپس زمانی بر او گذشته که از اسلام، مرتد شده و نماز را ترک کرده است اما سپس الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر او منت نهاده و به اسلام بازگشته است و نماز و شعائر اسلام را برپا داشته و بدان پایبند شده است؛ لذا می‌پرسد: آیا حجی که قبل از ارتداد انجام داده، باطل شده است و باید دوباره انجام دهد یا خیر؟

در پاسخ می‌گوییم: خیر؛ حجی که انجام داده‌ای باطل نشده و لازم نیست دوباره انجام دهی؛ زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نابود شدن اعمال را مشروط به زمانی قرار داده که فرد با ارتداد و کفر از دنیا برود. این نوع عام است که تمام عبادات را باطل می‌کند.

دوم: (نوع خاص) باطل ‌کننده‌ی همان عمل خاص است:

باطل کننده‌های خاص، فقط همان عمل را از بین برده و باطل می‌کند؛ مثلا: مبطلات وضو، وضو را باطل می‌کنند؛ مبطلات نماز مانند خندیدن و سخن گفتن و… نماز را باطل می‌کنند؛ منت نهادن و آزار و اذیت رساندن به شخص فقیر، صدقه را باطل می‌کند؛ خوردن و نوشیدن، روزه را باطل می‌کند؛ جماع و همبستری قبل از تحلل اول، حج را فاسد می‌گرداند. مهم این است که اسباب خاص برای باطل شدن و از بین رفتن اعمال بسیار هستند و قابل حصر نیست و به نسبت عباداتی که سبب باطل شدن آن می‌شود فرق می‌کند.

سؤال: آیا آیات زیر شامل کسی‌ که پس از ارتداد، توبه نماید می‌شود؟

{وَالَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ ثُمَّ تَابُوا مِنْ بَعْدِهَا وَآمَنُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَحِيمٌ} [الاعراف: ۱۵۳]: (آنان ‌که مرتکب کارهای زشت شدند سپس توبه کردند و ایمان آوردند، قطعاً پروردگارت بعد از آن، حتماً بخشنده‌ی مهربان است) همچنین: {فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَنُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ} [التوبه: ۱۱]: (اگر توبه کردند، نماز را بر پا داشتند و زکات را پرداخت کردند در این صورت، برادران شما در دین هستند و آیات خود را برای مردمی که می‌دانند، با تفصیل بیان می‌کنیم) همچنین: {خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ * أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ} [التوبه: ۱۰۴-۱۰۳]: (از اموال مؤمنان، صدقات را دریافت کن که آن‌ها را با آن، پاک و پاکیزه نمایی و برایشان دعای نیک کن که دعای تو در حق آنان موجب آرامش خاطر آن‌ها است و الله، شنوای دانا است؛ آیا مؤمنان ندانسته‌اند که قطعا الله توبه‌ی بندگانش را می‌پذیرد و صدقه‌ی آن‌ها را قبول می‌فرماید؟ همانا که الله بسیار توبه‌ پذیر مهربان است) و سایر آیاتی که از توبه سخن می‌گوید.

جواب: بله، این آیات، شامل این شخص می‌شود؛ هرگاه توبه نماید و به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بازگردد مؤمن و همراه مؤمنان است؛ به دلیل این فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ: {قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ} [الزمر: ۵۳]: (بگو: ‌ای بندگانم که (در گناه) بر خود زیاده ‌روی کرده‌اید، هرگز از رحمت الله نا امید نشوید که قطعا الله، همه‌ی گناهان را می‌بخشد؛ همانا الله، بسیار بخشنده‌ی مهربان است).

***