پنج‌شنبه 25 جمادی‌الاول 1448
۱۴ آبان ۱۴۰۵
5 نوامبر 2026

۱۵۱ – عذاب قبر بر بدن وارد می‌شود یا روح؟

۱۵۱ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال: آیا عذاب قبر بر بدن وارد می‌شود یا روح؟

جواب دادند: اصل بر این است که این عذاب بر روح است. چون بعد از مرگ، احکامی که وجود دارند برای روح است و بدن، جسمی بی جان و بی حرکت است. به همین خاطر بدن نیازی به کمک برای بقا ندارد. نه می‌خورد و نه می‌نوشد. بلکه این کرم‌ها هستند که آن را می‌خورند. پس اصل بر این است که روح عذاب می‌بیند. اما شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله می‌گوید که روح به بدن وصل شده و با آن عذاب دیده یا مورد رحمت قرار می‌گیرد، و اینکه اهل سنت قول دیگری نیز دارند که می‌گوید: عذاب یا نعیم، برای بدن به تنهایی است و در این قول خود به این مساله تکیه دارند که چنین چیزی در قبر به صورت حسی دیده شده. زیرا بعضی از قبرها باز شده‌اند و دیده شده که بر بدن مردگان، اثرات عذاب وجود دارد، و برخی قبرها نیز باز شده و بر بدن مردگان، اثرات نعیم و خوشی دیده شده است.

حتی یک نفر در همین جا در عنیزه به من گفت که آنها برای دیوار خارجی شهر، گودال حفر می‌کردند و به قبری برخوردند. وقتی لحد آن را باز کردند، دیدند که زمین، کفن میت را خورده، اما بدن میت همان طور مثل اول باقی مانده و هیچ چیزی از آن خورده نشده، تا جایی که حتی اثر حنا بر ریشش را نیز مشاهده کردند و بویی مانند بوی بهترین مسک از او به مشام می‌رسید. پس دست از کار کشیده و نزد شیخ رفتند و از او سوال کردند که چه باید بکنند؟ جواب داد: او را همان طور که هست رها کرده و از او دوری کنید. از راست یا چپ او حفر کنید.

بنا بر این علما گفته‌اند که روح، گاهی اوقات به بدن متصل می‌شود و این گونه، عذاب هم برای روح و هم برای جسم است، و می‌شود به این حدیث نیز اشاره کرد که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «قبر چنان بر کافر تنگ می‌شود که دنده‌هایش را در هم فرو می‌برد». این حدیث دلالت دارد که عذاب بر جسم و بدن است. زیرا دنده‌ها در بدن قرار دارند. والله اعلم.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

(151) وسئل فضيلة الشيخ : هل عذاب القبر على البدن أو على الروح؟

فأجاب بقوله: الأصل أنه على الروح لأن الحكم بعد الموت للروح ، والبدن جثة هامدة ، ولهذا لا يحتاج البدن إلى إمداد لبقائه ، فلا يأكل ولا يشرب ، بل تأكله الهوام ، فالأصل أنه على الروح لكن قال شيخ الإسلام ابن تيمية : إن الروح قد تتصل بالبدن فيعذب أو ينعم معها، وأن لأهل السنة قولاً آخر بأن العذاب أو النعيم يكون للبدن دون الروح واعتمدوا في ذلك على أن هذا قد رئي حسّاً في القبر فقد فتحت بعض القبور ورئي أثر العذاب على الجسم ، وفتحت بعض القبور ورئي أثر النعيم على الجسم. وقد حدثني بعض الناس أنهم في هذا البلد هنا في عنيزة كانوا يحفرون لسور البلد الخارجي، فمروا على قبر فانفتح اللحد فوجد فيه ميت أكلت كفنه الأرض وبقي جسمه يابساً لكن لم تأكل منه شيئاً حتى إنهم قالوا : إنهم رأوا لحيته وفيها الحنا وفاح عليهم رائحة كأطيب ما يكون من المسك،فتوقفوا وذهبوا إلى الشيخ وسألوه فقال : دعوه على ما هو عليه واجنبوا عنه ، احفروا من يمين أو من يسار.

فبناء على ذلك قال العلماء : إن الروح قد تتصل في البدن فيكون العذاب على هذا وهذا ، وربما يستأنس لذلك بالحديث الذي قال فيه رسول الله ، ﷺ : “إن القبرليطبق على الكافر حتى تختلف أضلاعه” فهذا يدل على أن العذاب يكون على الجسم لأن الأضلاع في الجسم والله أعلم.

مطالب مرتبط:

۱۶۶ – کتاب اعمال کفار چگونه به دست چپ داده می‌شود؟

۱۶۶ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: چگونه بین این آیه: ﴿وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِشِمَالِهِ﴾[۱]، یعنی: ﴿و اما کسی که کتابش به دست چپش داده شد﴾، و این آیه: ﴿وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ وَرَاءَ ظَهْرِهِ﴾[۲]، یعنی: ﴿و اما کسی که کتابش از پشت سر به او داده شود﴾، جمع بندی کنیم؟ جواب دادند: جمع […]

ادامه مطلب …

۱۶۷ – توضیحی در حدیث فضیلت ساق ابن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ

۱۶۷ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: چگونه بین سخن قاضی عیاض که می‌گوید: آنچه روز قیامت وزن می‌شود، عمل است، با فرموده‌ی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که وقتی ساق عبدالله بن مسعود پیدا شد، فرمود: «والله که این در میزان، از کوه أحد سنگین‌تر است»، جمع بندی کنیم؟ جواب دادند: در جواب باید گفت: یا این […]

ادامه مطلب …

۱۶۵ – آیا روز حساب، فقط یک روز است؟

۱۶۵ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: آیا روز حساب، فقط یک روز است؟ جواب دادند: روز حساب، یک روز است. اما مقدار آن به اندازه‌ی پنجاه هزار سال است. چنان که الله تعالی می‌فرماید: {سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ . لِلْكَافِرِينَ لَيْسَ لَهُ دَافِعٌ . مِنَ اللَّهِ ذِي الْمَعَارِجِ . تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي […]

ادامه مطلب …

۱۸۳ – آیا جهنم اسم‌های مختلفی دارد؟

۱۸۳ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: آیا آتش جهنم دارای یک اسم است یا اسم‌های مختلفی دارد؟ جواب دادند: آتش جهنم دارای اسم‌های متعددی است که این تعدد به اختلاف صفات بر می‌گردد. این آتش، جحیم و جهنم و لظی و سعیر و سقر و حطمه و هاویه نامیده می‌شود. همه‌ی اینها بر حسب […]

ادامه مطلب …

۱۴۹ – آیا پیامبران به اقوام خویش از خود دجال هشدار داده‌اند، یا از فتنه‌ای مانند آن؟

۱۴۹ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله در مورد سخن برخی از اهل علم سوال شد که می‌گویند: پیامبرانی که به اقوام خود در مورد دجال هشدار داده‌اند، از او به عینه تحذیر نداده‌اند، بلکه از جنس فتنه‌ی او به مردم هشدار داده‌اند. جواب دادند: این قول، ضعیف، وبلکه نوعی تحریف است. زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چنان […]

ادامه مطلب …

۱۸۵ – آیا عذاب جهنم حقیقی است یا اینکه اهل جهنم مانند سنگ دردی احساس نمی‌کنند؟

۱۸۵ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: آیا عذاب جهنم حقیقی است یا اینکه اهل جهنم در آنجا مانند سنگ هستند و دردی را احساس نمی‌کنند؟ جواب دادند: بدون شک عذاب اهل جهنم حقیقی است و کسی که غیر از این بگوید، اشتباه می‌کند و از حق دور شده است. اهل جهنم در آنجا عذاب […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه