(۳۰۰۵) سوال: مقدار مسافتی که بر مسافر واجب است نماز را به صورت قصر و جمع بخواند چقدر است؟ آیا جمع بدون قصر جایز است؟

جواب:

مسافتی نماز در آن قصر می‌‌شود برخی از علما آن را هشتاد و سه کیلومتر مشخص کرده‌‌اند و برخی آن را طبق عرف مشخص می‌‌کنند یعنی هر چه مردم گفتند این مسافرت است پس مسافرت است هر چند که هشتاد کیلومتر باشد و هر چه مردم گفتند: مسافرت نیست پس مسافرت نیست هر چند که صد کیلومتر باشد و این قول ترجیح شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله است به دلیل اینکه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای جایز بودن قصر مسافتی را مشخص نکرده‌‌اند بلکه انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ می‌‌گوید: «کان النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم إذا خرج ثلاثة أمیال، أو ثلاثة فراسخ صلی رکعتین»[۱](رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگامی که به اندازه‌‌ی سه میل یا سه فرسخ از شهر خارج می‌‌شدند دو رکعت می‌‌خواندند) یعنی نماز را قصر می‌‌کرد و قول شیخ الاسلام رَحِمَهُ‌الله به صحت نزدیکتر است اما برخی اوقات منضبط نیست لذا هرگاه منضبط نبود یا عرف مختلف شد اشکالی ندارد که انسان به قول تعیین مسافت عمل کند زیرا برخی از ائمه و علمای مجتهد نظرشان بر این است بنابراین در این کار إن شاء الله اشکالی وجود ندارد.

اما مادامی که امر منضبط باشد درست این است که به عرف مراجعه شود.

آیا هرگاه قصر جایز باشد جمع جایز است؟ می‌‌گوییم: جمع ارتباطی با قصر ندارد و جمع با نیاز ارتباط دارد لذا هرگاه نیاز بود انسان چه در سفر و چه در غیر سفر جمع بخواند پس جمع بخواند به همین دلیل هنگامی که باران می‌‌بارد و به خاطر آن دشوار است که مردم در مساجد حاضر شوند جمع می‌‌خوانند همچنین هنگامی که بادی سرد و شدید در روزهای زمستانی بوزد و بر مردم دشوار باشد که به مسجد بروند جمع می‌‌بندند همچنین هرگاه انسان ترس از از دست دادن مال و ضرر در آن  یا شبیه آن را داشته باشد یا مریض باشد جمع می‌‌بندد و در صحیح مسلم از عبدالله بن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا روایت شده که می‌‌گوید: «جمع النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بین الظهر والعصر، و بین المغرب و العشاء، من غیر خوف ولا مطر» فقالوا: ما أراد إلی ذلک؟ قال: «أراد ألا یحرج أمته»[۲](پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بین ظهر و عصر و بین مغرب و عشاء بدون وجود ترس و باران جمع بستند لذا گفتند: از این کار چه قصدی داشتند؟ گفت: خواست که امتش را در حرج نیندازد) یعنی آن‌‌ها را در عدم جمع خواندن در سختی نیدازد این ضابطه است. هرگاه بر انسان در ترک نمودن جمع دشوار بود جایز است که به صورت جمع بخواند و اگر دشواری وجود نداشت جمع نخواند اما سفر مظنه‌‌ی سختی در ترک نمودن نماز جمع است بنابراین برای مسافر جایز است که جمع بخواند چه در مسیر سفر و چه مقیم باشد اگر در حال حرکت باشد در سفر بهتر است که جمع بخواند و اگر اقامت داشته باشد ترک نمودن نماز جمع بهتر است.

از این قضیه استثنا می‌‌شود زمانی که شخص در شهری که نماز جماعت در آن خوانده می‌‌شود مقیم باشد در این صورت بر او واجب است که در نماز جماعت حاضر شود و قصر و جمع نخواند اما اگر نماز جماعت از او فوت شود به صورت قصر می‌‌خواند و جمع نمی‌‌بندد و اکر نیاز به جمع خواندن بود نمازهایی که پشت سر امام نخواند را به صورت قصر و جمع می‌‌خواند.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.