(۲۹۹۸) سوال: شهر من از پایتخت تقریبا سیصد و پنجاه کیلومتر فاصله دارد و من در دانشگاه درس می‌‌خوانم و اقامت دارم در روزهای تعطیل یعنی پنجشنبه و جمعه به شهرم بر می‌‌گردم آیا جایز است که در دانشگاه نمازهایم را به صورت قصر و جمع بخوانم؟

جواب:

بر تو واجب است که نماز را همراه جماعت در مسجد بخوانی در این صورت باید کامل بخوانی و جمع نبندی اما اگر فرض شود که نماز چهار رکعتی از تو فوت شود می‌‌توانی قصر کنی زیرا در حالتی که توصیف نمودی، مسافر هستی از این جهت که شهری را که در آن درس بخوانی شهر خودت قرار ندادی و عموم نصوص قرآن و سنت دلالت می‌‌دهد بر اینکه انسان تا زمانی که به شهرش بر گردد مسافر است و فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ}[نساء: ۱۰۱](و چون در زمین سفر کنید گناهی بر شما نیست که نماز را کوتاه (= قصر) کنید) برای آن مدت تعیین نشده است لذا مادامی که در مسافرت است نماز را قصر می‌‌کند و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای امتش محدوده‌‌ای را مشخص نکرده است بلکه به صورت مطلق گفته است و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اقامت‌‌های متفاوتی داشته‌‌اند در سال فتح مکه نوزده روز در مکه نمازش را قصر خواندند در تبوک بیست روز نمازش را قصر نمودند همچنین در حجة الوداع ده روز نماز را قصر نمودند زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در روز چهارم ذی الحجه به مکه آمدند و در صبح روز چهاردهم از مکه خارج شدند.

گفتار برخی که می‌‌گویند: پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم سفرشان را هنگامی که در روز هشتم به منی رفتند شروع نمودند و مدتی که انسان در آن نماز خود را قصر می‌‌کند چهار روز است و در بیش از چهار روز باید نمازش را کامل بخواند؛ این قول از درست بودن به دور است زیرا هیچ کسی باور ندارد که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگامی که در روز هشتم از ابطح به منی رفت سفر خود را با ترک آن جا شروع کرد و چگونه بگوییم: او سفر خود را با ترک مکه شروع کرد در حالی که برای هدفی آمده بود که متعلق به مکه بود و آن هم وقوف(در عرفه)، مبیت(ماندن در منی)، رمی(جمرات) و طواف است؟ چگونه بگوییم: او مکه را ترک نموده قبل از اینکه هدفی که به خاطر آن به مکه آمده بود را انجام ندهد؟ این بسیار بعید به نظر می‌‌رسد به همین انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ سؤال شد که در سال حجة الوداع چند روز در مکه ماندید؟ گفت: ده روز. [۱]همچنین در صحیح بخاری و… آمده است.

همچنین معلوم است که اگر مدت اقامتی که در آن سفر قطع می‌‌شود بیش از چهار روز بود پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم   به وضوح آن را بیان می‌‌کرد  زیرا از جمله چیزهایی است که اسباب بیان آن فراهم است بلکه باید بگوییم: پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با فعل و سکوتش بیان نموده که مقید به چهار روز نیست. وجه بیان آن این‌‌گونه است: رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در صبح روز چهارم به در سال حجة الوداع به مکه آمد و پیوسته نمازش را قصر نمود و به امتش نفرمود: هر کس قبل از روز چهارم به مکه بیاید باید نمازش را کامل کند با این وجود که برخی از حجاج در روز چهارم و برخی قبل از روز چهارم به مکه می‌‌آمدند و اگر لازم بود کسی که قبل از روز چهارم به مکه بیاید نمازش را کامل بخواند پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را بیان می‌‌نمود اما هنگامی که از محدود نمودن مدت آن سکوت نموده دانسته می‌‌شود که محدودیتی ندارد لذا مادامی که انسان مسافر باشد و نیت نموده که هرگاه کارش که به خاطر ان سفر نموده به پایان رسید به شهرش برگردد مسافر است چه مدت آن را مشخص کند و چه مشخص نکند.

[۱] تخریج آن گذشت.