(۲۶۹۸) سوال: چیزهایی که امام از مأمومین متحمل آن نمی­شود چیست؟

جواب:

چیزهایی که امام از مأمومین متحمل نمی­شود هر چیزی است که در نماز واجب یا رکن یا مستحب است و امام چیزهایی کمی را از مأمومین متحمل می­شود مثلا تشهد اول زمانی امام از روی فراموشی بلند شود در این صورت مأموم نیز از او تبعیت می­کند یا هنگامی که مأموم در نماز چهار رکعتی در رکعت دوم وارد نماز شد در این صورت امام از او تشهد اول را متحمل می­شود زیرا به نسبت مأموم رکعت سوم امام است.

همچنین ستره­ی امام ستره­ی مأموم است همان­طور که حدیث ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا بر آن دلالت دارد که به منی آمد و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای اصحاب نماز می­خواند در حالی که در مقابل دیوار نبود و ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا بر الاغی سوار بود و بین صفوف مرور کرد و کسی بر او انکار نکرد.

همچنین سجده­ی سهو هنگامی که از مأموم چیزی از نماز فوت نشد امام سجده­ی سهو را از او متحمل می­شود لذا اگر مأموم از روی فراموشی تسبیح رکوع یا سجود را فراموش کرد سجده­ی سهو بر او لازم می­شود اما اگر چیزی همراه امام از او فوت نشد امام از او متحمل می­شود و در این صورت سجده­ی سهو برای مأموم مشروع نیست.

همچنین تلاوت در نمازهای جهری اما از مأموم تلاوت بیش از فاتحه را متحمل می­شود زیرا مأموم در این صورت به گوش دادن تلاوت امام امر شده است ولی تلاوت فاتحه را امام از مأموم متحمل نمی­شود نه در نمازهای سر و نه در نمازهای جهری بنابر قول راجح بلکه بر مأموم تلاوت فاتحه در نمازهای سری و جهری واجب است به دلیل عموم فرموده­ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «لا صلاة لمن لم یقرأ بفاتحة الکتاب»[۱](نماز کسی که سوره­ی فاتحه را نخواند درست نیست) و فاتحه در صورتی از مأموم فوت می­شود که در حال رکوع به امام برسد به دلیل حدیث ابوبکرة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ در حالی وارد شد که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در رکوع بود لذا قبل از اینکه به صف برسد به سرعت وارد رکوع شد سپس در صف وارد شد زمانی که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نمازش را به پایان رساند فرمود: کدام یک از شما این کار را انجام داد؟ ابوبکرة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ گفت: من ای رسول الله، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «زادک الله حرصا و لا تعد»[۲](الله بر حرص تو زیاد کند ولی این کار را تکرار نکن) پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم او را به قضا نمودن رکعتی که در آن رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را در حالت رکوع  درک نمود امر نکرد و اگر در آن رکنی را ترک نموده بود پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم او را به قضا نمودن آن امر می­کرد همچنین چون مردی که امامش را در حالت رکوع درک کند محلی که در آن سوره­ی فاتحه واجب است یعنی قیام را درک نکرده است بنابراین در صورتی که محل آن را درک نکرده از او ساقط می­شود زیرا تلاوت فاتحه در حالت قیام واجب است و اگر قیامی که محل آن است ساقط شد فاتحه نیز ساقط می­شود همان­طور که شستن ساق دست برای کسی که دست او از آنج بریده شده ساقط می­شود چون موضع فرض وجود ندارد.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.