(۲۵۴۷) سوال: نماز تراویح چند رکعت است؟ قول راجح از اقوال اهل علم در این قضیه کدام است؟

جواب:

قول راجح در مورد تعداد رکعات نماز تراویح این است که امر در این قضیه محدودیتی وجود ندارد و انسان اگر یازده رکعت، سیزده رکعت، هفده رکعت، بیست و سه رکعت، سی و نه رکعت یا کم‌تر و یا بیشتر نماز خواند، الحمدلله محدودیتی برایش وجود ندارد.

به همین دلیل زمانی که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم درمورد نماز شب سؤال شد: فرمود: «صلاة اللیل مثنی مثنی، فإذا خشی أحدکم الصبح صلی واحدة فأوترت له ما صلی»[۱](نماز شب دو رکعت، دو رکعت است، هرگاه یکی از شما ترسید که صبح داخل شود، یک رکعت بخواند تا آنچه خوانده تبدیل به وتر شود) پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای سؤال کننده تعداد مشخصی را تعیین نکرده که از آن تجاوز نکند، لذا دانسته می‌‌شود که در این قضیه محدودیتی وجود ندارد، اما بهترین تعداد رکعات همان است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر آن مواظبت داشته‌اند به دلیل آنچه در صحیحین از حدیث عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا ثابت است که از وی سؤال شد: نماز رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در رمضان چگونه بود؟ گفتند: (ایشان چه در رمضان و چه در غیر رمضان بیش از یازده رکعت نمی‌‌خواندند)[۲]هر چند که سیزده رکعت نیز خوانده‌‌اند و سنت در این مورد ثابت است.

بنابراین بهترین تعداد بین یازده و سیزده رکعت است و این بهتر از اضافه نمودن بر آن است اگر دقت، طمانینه، زیاد دعا نمودن، تسبیح و تلاوت قرآن در آن حاصل شود.

بدین مناسبت دوست دارم به دو گروه توصیه نمایم: گروه اول: امامان و گروه دوم: مامومین.

امامان: بر آنان واجب است تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را در آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن‌‌ها را به نسبت مسلمانان مسئولیت داده و امام آن‌‌ها قرار داده پیشه نموده و نماز را به کامل‌‌ترین وجه بخوانند تا مردم با طمانینه نماز خود را بخوانند و بتوانند دعا کنند و زیاد تسبیح بگویند.

علما رَحِمَهُمُ‌الله ذکر نموده‌اند که برای امام مکروه است نماز را آن قدر سریع بخواند که مامومین نتوانند سنت‌‌ها را انجام دهند، حال اگر آن قدر سریع بخواند که مامومین نتوانند واجب را انجام دهند بر او حرام است. بسیاری از امامان -برای خود و آن‌‌ها طلب هدایت می‌‌نماییم- نماز تراویح را آن قدر سریع می‌‌خوانند که در طمانینه خلل ایجاد می‌‌کند و معلوم است که اخلال در طمانینه موجب باطل شدن نماز می‌‌شود همان طور که در صحیحین از حدیث ابوهریره ثابت است: شخصی وارد مسجد شد و نماز خواند. در حالی نماز می‌‌خواند که در آن طمانینه نداشت سپس به نزد پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمد و بر وی سلام نمود؛ پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به وی فرمود: دوباره نماز بخوان زیرا در حقیقت نماز نخوانده‌ای، لذا رفت و دوباره نماز خواند، اما باز در نمازش طمانینه نداشت سپس به نزد پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمد، پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به وی فرمود: دوباره نماز بخوان زیرا در حقیقت نماز نخوانده‌ای، سپس رفت و همانند اول نماز خواند سپس به نزد پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمد، پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به او فرمود: دوباره نماز بخوان زیرا در حقیقت نماز نخوانده‌ای. دوبار بعد از نماز اولی به وی گفت، سپس آن مرد گفت: قسم به کسی که تو را به حق مبعوث نموده بهتر از این نمی‌‌دانم، به من یاد بده، لذا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به وی فرمود: «إذا قمت إلی الصلاة فأسبغ الوضوء، ثم استقبل القبلة فکبر، ثم اقرأ ما تیسر معک من القرآن، ثم ارکع حتی تطمئن راکعا، ثم ارفع حتی تطمئن قائما، ثم اسجد حتی تطمئن ساجدا، ثم ارفع حتی تطمئن جالسا، ثم اسجد حتی تطمئن ساجدا، ثم افعل ذالک فی صلاتک کلها»[۳](هنگامی که برای نماز بلند شدی وضویت را کامل بگیر، سپس رو به قبله کن و تکبیر بگو، سپس هر اندازه برایت میسر است قرآن بخوان، سپس به رکوع برو تا در آن آرام گیری، سپس بلند شو تا در حالت ایستاده آرام گیری، سپس به سجده برو در حالت سجود آرام گیری، سپس بنشین تا در حالت نشسته آرام گیری، سپس به سجده برو تا در حالت سجود آرام گیری، سپس همه‌‌ی این‌‌ها را در نمازت انجام بده).  

سخن دوم برای مامومین است: شایسته در حق مامومین این است که بر نماز تراویح حریص باشند و بر ادای آن همراه امام محافظت نمایند و آن را با رفتن به این جا و آن جا ضایع نکنند، که یک یا دو سلام را در یک مسجد بخوانند سپس به مسجد دیگری بروند و به همین صورت تا این که وقتشان ضایع شود، اما شایسته است که بر نماز تراویح محافظت نمایند، زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «من قام مع الإمام حتی ینصرف کتب له قیام لیلة»[۴](کسی که همراه با امام به نماز بایستد تا اینکه نماز را تمام نماید، پاداش قیام کل شب برای وی نوشته می‌‌شود).

لذا هرگاه همراه با امام وارد شدی و نماز خواندی تا این که نمازش را به پایان رساند، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برایت ثواب قیام کل شب را می‌نویسد هر چند که در رخت خوابت خوابیده باشی، لذا برای مؤمن شایسته‌‌ نیست این فرصت گران‌بها از عمرش را با رفتن به این جا و آن جا ضایع کند. از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای همه توفیق و استقامت را طلب می‌‌کنم.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] تخریج آن گذشت.

[۴] تخریج آن گذشت.