(۲۵۴۶) سوال: نماز تراویح به طور صحیح که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده چگونه است؟ زیرا برخی سیزده رکعت و برخی بیشتر می‌‌خوانند، ما نیز یازده رکعت می‌‌خوانیم.

جواب:

عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا سؤال شدند که نماز پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در رمضان چگونه بود؟ گفتند: (ایشان در رمضان و در غیر از رمضان بر یازده رکعت اضافه نمی‌‌نمودند، چهار رکعت می‌‌خواندند که از کیفیت و طولانی بودن آن نپرس، سپس چهار رکعت می‌‌خواندند که از کیفیت و طولانی بودن آن نپرس، سپس سه رکعت می‌‌خواندند). [۱]

سخن ایشان که “چهار رکعت می‌‌خواند” بدین معنا نیست که با یک سلام بوده همان طور که برخی گمان می‌‌کنند، بلکه ایشان چهار رکعت را با دو سلام بدون فاصله می‌‌خواندند، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از نماز شب سؤال شدند: فرمودند: دو رکعت دو رکعت است. اما ایشان چهار رکعت را بدون فاصله می‌‌خواندند، یعنی: از دو رکعت اول که سلام می‌‌دادند بلافاصله دو رکعت بعدی را شروع می‌‌کردند. سپس استراحت می‌‌نمودند سپس چهار رکعت می‌‌خواند و در هر دو رکعت سلام می‌‌دادند، این وجه حدیث است.

بنابر این بهتر است انسان بر یازده رکعت اکتفا کند که البته طولانی و همراه با آرامش باشد، تا مردم بتوانند تسبیح و دعا کنند، نه آن طور که امروزه برخی از مردم انجام می‌‌دهند. آن قدر نماز تراویح را سریع می‌‌خواند که مامومین از همراهی با وی عاجز می‌‌مانند که این اشتباه از امام است، زیرا بر امام واجب است که همان طور که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز را برای مردم زیبا می‌‌خواندند، زیبا بخواند و خللی در واجبات، ارکان و شروط آن ایجاد نکند، زیرا امام ضامن است – یعنی نماز مردم به گردن وی خواهد بود-.

اگر انسان سیزده رکعت خواند، اشکالی ندارد، زیرا از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که برخی اوقات سیزده رکعت می‌‌خواندند، همان طور که در حدیث ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آمده است. [۲]

اگر انسان بیش از این خواند نیز اشکالی ندارد، زیرا محدودیتی در این باب وجود  ندارد و مساله آسان است. اما بسیار مهم است که انسان در نمازش طمانینه و آرامش و دقت داشته باشد و کسانی که پشت سرش هستند را مراعات کند طوری که امکان ذکر و دعا را به آنان بدهد. این شب‌‌ها اندک است سپس ماه تمام می‌‌شود.

اما از جمله‌‌ خطاهای برخی از برادران مجتهدی که بر تطبیق سنت در تعداد رکعات تراویح حریص هستند، این است که برخی از آن‌‌ها هرگاه با امامی تراویح بخواند که بیش از یازده یا سیزده رکعت می‌‌خواند، از امام جدا شده و از مسجد خارج می‌‌شود در حالی که این خلاف هدی صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم  و مقتضای قواعد شریعت – که الفت و عدم اختلاف است – می‌باشد و هیچ یک از اهل علم از سلف صالح را نمی‌‌شناسم که اضافه نمودن بر یازده یا سیزده رکعت را حرام بداند. با این حال چگونه شایسته‌‌ی انسان مؤمن و عاقل است در اموری که در آن وسعت وجود دارد، از جماعت مسلمانان خارج شود؟ در حالی که صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم بر اتفاق نظر در امری بزرگ‌تر از این حریص بودند، عثمان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ نمازش را در سرزمین منا در حج کامل می‌‌خواند و این امر را بر او انکار نمودند، اما با این وجود برای حفظ اتفاق، پشت سرش نماز را – به جای قصر خواندن – کامل می‌‌خواندند و رکعاتی را اضافه بر آنچه مشروع می‌‌دانستند می‌‌خواندند. هنگامی که ابن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ بر عثمان بن عفان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ ایراد گرفت اما پشت سرش نماز را چهار رکعت ‌‌خواند از او سؤال شد، گفت: “اختلاف شر است. ” لذا این دلالت می‌‌دهد که منش صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم حرص ورزیدن بر هر چیزی که باعث نزدیک شدن قلب‌ها و انسجام می‌‌شود است.

من برادرانم را نصیحت می‌‌کنم که بر چنگ زدن بر منش صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم حریص باشند، زیرا آن‌‌ها از لحاظ علمی عمیق‌‌تر از ما بوده و کم‌‌تر از ما تکلف داشتند و به حق نیز نزدیک‌تر بودند.

بدتر از آن، این است که برخی هنگامی که ده رکعت را خواندند، در مکانشان در مسجد می‌‌نشینند و با دوستشان سخن می‌گویند، در حالی که بین مسلمانانی هستند که نماز می‌‌خوانند، لذا ایجاد تشویش و اذیت می‌‌کنند و صف‌‌ها را چون در میان مردمی نشسته‌اند که قیام، رکوع و سجود انجام می‌دهند قطع می‌‌کنند، همه‌‌ی این‌‌ها نتیجه‌‌ی جهل و عدم فقه است، لذا بر انسان واجب است عالم و فقیه باشد نه این که عالم باشد اما فقه و درک درست از مسایل را نداشته باشد. از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای خود و ایشان طلب هدایت و توفیق به آنچه دوست دارد و راضی می‌‌شود را دارم.

لازم است در خلاصه‌_‌‌‌ی جواب بگوییم: امر در تعداد رکعات تراویح وسعت دارد، اگر یازده رکعت یا سیزده رکعت یا بیشتر خواند خوب است اما بهتر است بر یازده یا سیزده رکعت اکتفا نماید.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] بخاری: کتاب الاذان، إذا قام الرجل عن یسار الامام فحوله الامام الی یمینه لم تفسد صلاتهما، حدیث شماره­ی (۶۹۸)، و مسلم : کتاب صلاة المسافرین و قصرها، باب الدعاء فی صلاة اللیل و قیامه، حدیث شماره­ی (۷۶۳).