(۲۵۰۶) سوال: اگر وتر را خواندم و بعد از آن خواستم نماز شب بخوانم، آیا دوباره وتر بخوانم یا اینکه بار اول کافی است؟ یا اینکه در شروع نماز یک رکعت بخوانم؟

جواب:

اول می‌‌گوییم: اگر انسان امید دارد در آخر شب بیدار شود، در اول آن وتر نخواند بلکه وترش را بنابر فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در آخر شب قرار دهد: «اجعلوا آخر صلاتکم باللیل وترا»[۱] (آخرین نمازتان در شب را وتر قرار دهید) و چون نماز آخر شب با حضور فرشتگان است و این بهتر است.

اما کسی که می‌‌ترسد بلند نشود در اول شب وترش را بخواند تا اینکه وتر از او فوت نشود. و به همین دلیل رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ابوهریرة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ توصیه نمودند که قبل از خواب وترش را بخواند و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «من خاف أن لا یقوم آخر اللیل فلیوتر أوله، و من طمع أن یقوم من آخر اللیل فلیوتر آخره، فإن صلاة آخر اللیل مشهودة، و ذلک أفضل»[۲](کسی که می‌‌ترسد در آخر شب بلند نشود، اول آن نماز بخواند و کسی که طمع دارد در آخر شب بیدار شود، در آخر شب وتر بخواند، زیرا نماز آخر شب با حضور ملائکه است و این بهتر است).

اما اگر انسان امید ندارد که در آخر شب بیدار شود می‌‌گوییم: در اول شب وتر را بخوان، حال اگر فرض شود بعد از آن بیدار شود، در اول تهجدش وتر نمی‌‌خواند و دوباره نیز وتر نمی‌‌خواند، بلکه دو رکعت دو رکعت می‌‌خواند تا اینکه فجر طلوع کند. حال اگر کسی بگوید: چگونه این را بگوییم در حالی که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «اجعلوا آخر صلاتکم باللیل وترا»؟ می‌گوییم: این سخن را می‌‌گوییم زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نفرمود که بعد از وتر نماز نخوانید بلکه فرمود: «اجعلوا آخر صلاتکم باللیل وترا» و این شخص که می‌‌ترسد در آخر شب بیدار نشود و وترش را اول شب می‌‌خواند، آخرین نمازش در شب را وتر قرار داده است و امر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را اجرا نموده است. همچنین از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد نشده که از نماز خواندن بعد از وتر نهی نمایند.

و شبیه آن از برخی وجوه این فرموده‌‌ی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است: «لیلنی منکم أولو الأحلام و النهی»[۳](پشت سر من صاحبان عقل و خرد بایستند).

برخی از اهل علم از این حدیث برداشت نموده که منظور این است که پشت سر او جز صاحبان عقل و خرد نایستند، و بنابر این گفته‌‌اند که هرگاه در صف اول کسی باشد که بالغ نشده، در صف دوم قرار داده می‌‌شود. اما اگر کسی در حدیث بیاندیشد، می‌‌یابد که در حدیث چنین دلالتی وجود ندارد، زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «لیلنی منکم أولو الأحلام و النهی» و این تشویقی است برای صاحبان عقل و خرد که پیشی بگیرند تا اینکه پشت سر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قرار بگیرند بلکه پشت سر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قرار بگیرند تا از ایشان بیاموزند و سنتش را یاد بگیرند و اگر منظور این بود که هیچ یک از کم سن و سال‌‌ها در صف اول نباشند می‌‌فرمود: پشت سر من جز صاحبان عقل و خرد قرار نگیرند.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] تخریج آن گذشت.