(۱۳۶۳) سوال: به نظر شما حکم شرع دربارهی کوتاه کردن ریش و همچنین بالا بردن دستها بعد از هر نماز برای دعا کردن چیست؟
جواب:
کوتاه کردن ریش با دستور رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم مخالف است که دستور به بلند گذاشتن ریش داده است؛ زیرا رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم دستور به بلند و انبوه گذاشتن ریش[۱] و رها کردن آن[۲] داده است. همچنین خبر داده که این کار، مخالفت با مجوسیان است لذا فرمود: «خالفوا المجوس: أعفوا اللحی، وَحُفُّوا الشوارب»[۳] : (با مجوسیان مخالفت کنید: ریش را انبوه بگذارید و سبیل را کوتاه کنید). بدین خاطر است که شخص نباید چیزی از ریش خود را کوتاه کند بلکه باید آن را به همان صورت که هست، باقی بگذارد. انسان هر اندازه بیشتر پایبند شرع و دین الهی باشد، ایمان، یقین و محبت وی نسبت به اطاعت کردن از الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ بیشتر شده و مخالفت با عادت و رسومهای مردم زمان و مکانش نیز برایش آسان میگردد.
بالا بردن دو دست بعد از هر نماز برای دعا کردن از سنت نیست؛ بلکه سنت چنین است که اگر خواست دعا کند و از الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ بخواهد، بعد از تشهد و قبل از سلام، دعا نماید همان طور که رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم بعد از بیان تشهد به این مسئله دستور داده و فرمود: «ثمّ یتَخیّرُ مِن المَسألةِ ما شاءَ»[۴] : (سپس هر درخواستی که میخواهد، انتخاب کرده و از الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ بخواهد). پُر واضح است که دعا کردن قبل از سلام از نظر عقلی نیز بهتر از دعا نمودن بعد از سلام میباشد؛ چون وی در نماز با پروردگارش در حال مناجات میباشد و همین که سلام داد، مناجاتش به پایان میرسد و دعا و درخواست در حال مناجات با الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ بهتر از دعا بعد از پایان مناجات است. بنابراین نصوص شرعی و دلیل عقلی دلالت دارد که دعا کردن در نماز بهتر از دعا کردن بعد از نماز میباشد.
همچنین میگوییم: آیا روش رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم چنین بوده است که هرگاه نمازش تمام میشد، دعا مینمود؟ خیر، روش رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم در هیچ نماز فرض یا نفلی، چنین نبوده است و به یقین میدانیم که بهترین شیوه، همان سنت و روش رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم است؛ بنابراین استمرار و عادت قرار دادن این کار که بعد از هر نماز فرض یا نفل، دعا کند از بدعتها به شمار میرود که از رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم روایت نشده است اما اگر شخص فقط گاهی بعد از نماز دعا کند، امیدواریم اشکالی نداشته باشد.
وقتی میگویم (امیدواریم اشکالی نداشته باشد) تا زمانی است که این فرد دعا کننده، الگو و پیشوای مردم نباشد. اگر چنین باشد که اگر مردم، وی را در حال انجام آن ببینند گمان خواهند کرد که این، یک سنت همیشگی و رایج است، در این حالت نباید دعا کند بلکه باید دعایش را قبل از سلام دادن قرار دهد.
[۱] تخریج آن گذشت.
[۲] تخریج آن گذشت.
[۳] تخریج آن گذشت.
کوتاه کردن ریش با دستور رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم مخالف است که دستور به بلند گذاشتن ریش داده است؛ زیرا رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم دستور به بلند و انبوه گذاشتن ریش[۱] و رها کردن آن[۲] داده است. همچنین خبر داده که این کار، مخالفت با مجوسیان است لذا فرمود: «خالفوا المجوس: أعفوا اللحی، وَحُفُّوا الشوارب»[۳] : (با مجوسیان مخالفت کنید: ریش را انبوه بگذارید و سبیل را کوتاه کنید). بدین خاطر است که شخص نباید چیزی از ریش خود را کوتاه کند بلکه باید آن را به همان صورت که هست، باقی بگذارد. انسان هر اندازه بیشتر پایبند شرع و دین الهی باشد، ایمان، یقین و محبت وی نسبت به اطاعت کردن از الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ بیشتر شده و مخالفت با عادت و رسومهای مردم زمان و مکانش نیز برایش آسان میگردد.
بالا بردن دو دست بعد از هر نماز برای دعا کردن از سنت نیست؛ بلکه سنت چنین است که اگر خواست دعا کند و از الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ بخواهد، بعد از تشهد و قبل از سلام، دعا نماید همان طور که رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم بعد از بیان تشهد به این مسئله دستور داده و فرمود: «ثمّ یتَخیّرُ مِن المَسألةِ ما شاءَ»[۴] : (سپس هر درخواستی که میخواهد، انتخاب کرده و از الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ بخواهد). پُر واضح است که دعا کردن قبل از سلام از نظر عقلی نیز بهتر از دعا نمودن بعد از سلام میباشد؛ چون وی در نماز با پروردگارش در حال مناجات میباشد و همین که سلام داد، مناجاتش به پایان میرسد و دعا و درخواست در حال مناجات با الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ بهتر از دعا بعد از پایان مناجات است. بنابراین نصوص شرعی و دلیل عقلی دلالت دارد که دعا کردن در نماز بهتر از دعا کردن بعد از نماز میباشد.
همچنین میگوییم: آیا روش رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم چنین بوده است که هرگاه نمازش تمام میشد، دعا مینمود؟ خیر، روش رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم در هیچ نماز فرض یا نفلی، چنین نبوده است و به یقین میدانیم که بهترین شیوه، همان سنت و روش رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم است؛ بنابراین استمرار و عادت قرار دادن این کار که بعد از هر نماز فرض یا نفل، دعا کند از بدعتها به شمار میرود که از رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم روایت نشده است اما اگر شخص فقط گاهی بعد از نماز دعا کند، امیدواریم اشکالی نداشته باشد.
وقتی میگویم (امیدواریم اشکالی نداشته باشد) تا زمانی است که این فرد دعا کننده، الگو و پیشوای مردم نباشد. اگر چنین باشد که اگر مردم، وی را در حال انجام آن ببینند گمان خواهند کرد که این، یک سنت همیشگی و رایج است، در این حالت نباید دعا کند بلکه باید دعایش را قبل از سلام دادن قرار دهد.
[۱] تخریج آن گذشت.
[۲] تخریج آن گذشت.
[۳] تخریج آن گذشت.
[۴] صحیح مسلم: کتاب الصلاة، باب التشهد فی الصلاة، شماره (۴۰۲).[۴] صحیح مسلم: کتاب الصلاة، باب التشهد فی الصلاة، شماره (۴۰۲).