سه‌شنبه 21 صفر 1448
۱۲ مرداد ۱۴۰۵
4 آگوست 2026

(۴۸۷۲) حکم شرعی تغییر وصیت متوفی در مورد حج نیابی

(۴۸۷۲) سوال: پدرم _ یرَحِمَهُ‌الله_ فوت کرد. در زمان حیاتش وصیت کرده بود که حجی برای او انجام شود و قطعه زمینی هم برای کسی که این حج را برای او نجام دهد اختصاص داده بود. پس از آنکه من و برادرم به سن رشد رسیدیم برای کار به عربستان آمدیم و در اینجا با شخصی توافق کردیم که در ازای دریافت هزار ریال این حج را برای پدرمان انجام دهد و در واقع زمینی که پدرمان به این کار اختصاص داده بود را به او ندادیم. آیا این حج صحیح است و آیا گناهی در این مساله متوجه ما می‌شود؟

جواب:

اگر این زمین کمتر از ثلث اموال پدر است باید تمام آن برای حج صرف شود و اگر بیش از یک سوم از اموال اوست، در آن حالت انتخاب با شما خواهد بود. اگر از نظر شما منظور پدر فقط حج بوده و می‌خواسته با وصیت کردن این زمین، تنها خیالش راحت شود که حج برای او انجام خواهد گرفت، می‌ توانید زمین را برای خود نگاه داشته و به جای آن به کسی که حج را به نیابت از پدر به جای می‌آورد پول نقد بپردازید. اما اگر خواسته که کل مبلغ این زمین به حج اختصاص داده شود (یعنی اگر قیمت آن بالا بود دو یا سه بار حج با آن انجام شود) باید زمین را فروخته و کل مبلغ آن را به شرطی که از ثلث ارثیه تجاوز نکند به حج برای پدر اختصاص دهید.

جناب شیخ آیا حجی که انجام شده صحیح است؟

پاسخ: بله صحیح است، اما اگر قیمت زمین بیش از هزار ریال است و نیت پدر این بوده که کل هزینه زمین به حج اختصاص داده شود، باید باقیمانده مبلغ زمین هم به حج به نیابت از پدر اختصاص داده شود.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: توفي والدي – يرحمه الله- وكان قد أوصى في حياته أن يؤدى عنه الحج، وخصص قطعة أرض من أملاكه لمن يحج عنه، وبعد أن بلغنا سن الرشد أنا وأخي قَدِمنا إلى المملكة في عمل، واتفقنا مع شخص أن يحج عن والدنا مقابل مبلغ ألفي ريال، ولم ندفع إليه قطعة الأرض التي جعلها والدي لمن يحج عنه، فهل الحج صحيح، وهل علينا شيء في ذلك؟

فأجاب رحمه الله تعالى: هذا الأب الذي أوصى بهذه القطعة للحج بها عنه يجب صرفها جميعا في الحج إذا كانت من الثلث فأقل، وإن كانت أكثر من الثلث، فما زاد عن الثلث فأنتم فيه بالخيار ، لكن إذا علمتم أن مقصود والدكم هو الحج فقط أي أن المقصود أن يؤتى له بحجة، وأنه عين هذه الأرض مِنْ أَجْلِ التوثق، فإنه لا حرج عليكم أن تعطوا دراهم يحج بها، وتبقى هذه الأرض لكم، فالمهم أن هذا يرجع إلى ما تعلمونه من نيَّة أبيكم، إن كنتم تعلمون أن مِن نِيَّة أبيكم أن تصرف هذه الأرض كلها في الحج عنه.

فعلى ما سمعتم تنفق كلها في الحج عنه، ولو كانت عدة حجات إذا كانت لا تزيد عن الثلث، وما زاد على الثلث فأنتم فيه بالخيار، وإذا كنتم تعلمون أن والدكم يريد الحج ولو مرة لكن عين هذه الأرض مِنْ أَجل التوثقة، فإنه لا حرج عليكم أن تقيموا من يحج عنه بدراهم، وأن تُبقوا هذه الأرض لكم.

فضيلة الشيخ، والحج الذي أُدي، لعله صحيح إن شاء الله؟

فأجاب رحمه الله تعالى: أي نعم الحج الذي أدي صحيح بكل حال، لكن يبقى إن كان الوالد يريد أن تصرف كل الأرض في الحج عنه، فإذا كان ما بذلوه من ألفي ريال أقل من قيمة الأرض، فيصرفون الحجة أخرى، ثم أخرى حتى تستكمل قيمة الأرض.

مطالب مرتبط:

(۴۸۵۲) آیا وصیت به نصف دارایی برای امور خیریه با وجود ورثه جایز است؟

وصیت بیش از یک سوم اموال بر انسان حرام است، اما اگر کسی از روی جهل یا سهل انگاری بیش از یک سوم مالش را وصیت کرد، پس از مرگش ورثه می‌توانند به اختیار خود قسمت اضافی آن را یا بپذیرند و یا نپذیرند....

ادامه مطلب …

(۴۸۶۹) حکم اختصاص بخشی از ماترک به همسر یا فرزند به‌عنوان قدردانی

آنچه به زوجه پس از مرگ زوج می‌رسد، یک چهارم یا یک هشتم ارثیه است که خداوند آن را تعیین فرموده است و هرگز بیشتر از آن نیست...

ادامه مطلب …

(۴۸۷۱) حکم اجرای وصیت پس از تقسیم ارث و یافتن وصیت‌نامه گمشده

اگر وصیت کرده که ثلث مالش برای فقرا یا امور مشابه خرج شود، حکم این است که یک سوم از سهم هر وارث گرفته شود  و به مقتضای وقف خرج گردد....

ادامه مطلب …

(۴۸۵۰) آیا وصیت برای وارث جایز است؟

وصیت وارث کاملا باطل و غیر صحیح است و عمل به آن جایز نیست و کسانی که اسم آنها در وصیت نیامده است باید آن را باطل کنند..

ادامه مطلب …

(۴۸۶۱) حکم تغییر نوع اجرای وصیت شرعی

اگر ورثه بر اجرای این وصیت توافق دارند پس بهتر است همانطور که این زن وصیت کرده صرف شود.....

ادامه مطلب …

(۴۸۵۵) حکم شرعی وصیت به نفع پسران و محروم‌کردن دختران از ارث

قول اصح در میان اقوال علما این است که تخصیص ارثیه‌ به یکی از وراث جایز نبوده و این وصیت باطل است....

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه