شنبه 22 ذیقعده 1447
۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵
9 می 2026

(۴۸۵۳) حکم سهم‌بری از خانه پدری به‌عنوان پاداش خدمت

(۴۸۵۳) سوال: من بیش از هر کس دیگری در خانواده به پدرم چه در اوقات بیماری و چه در اوقات تندرستی وی خدمت می‌کردم. هنگامی که برای آخرین بار پیش از وفاتش بیمار شد یکی از برادرانم به او گفت: اگر خدای نکرده فوت کنی همسرت ما را از خانه بیرون خواهد کرد. وقتی بیماری او شدید شد وصیت کرد که ثلث خانه از آن من باشد و برای آن سندی رسمی اخذ نمود که در آن گزارش پزشکی وجود دارد و در گزارش پزشکی قید شده که او در (در هنگام وصیت) در سلامت کامل عقلی بوده است و با رغبت و اراده کامل یک سوم خانه را به نام من ثبت کرده است تا پاداشی باشد برای زحمتی که برای او کشیده‌ام و توجهی که به او داشته‌ام. کسی بر این امر اعتراضی نکرد. مدتی پس از فوت پدرم ازدواج کردم. پس از ازدواجم همسر پدرم و برخی از برادرانم از من خواستند که از عمل به وصیت پدر صرف نظر کنم و آن را اجر ا نکنم. سخن آنان این بود که اگر قبل از وفات پدرمان ازدواج کرده بودی، هرگز چنین وصیتی برای تو نمی‌کرد و حال که ازدواج کرده‌ای دیگر این مال حق تو نیست و اگر به این وصیت عمل کنی پدرمان در پیشگاه خدا پاسخگو خواهد بود و خداوند او را به خاطر این وصیت عذاب خواهد داد و تو نیز ثوابت برای خدمت به پدر را ازدست خواهی داد. لطفا به من بفرمایید که آیا عمل پدرم مخالف شرع بوده است و مرتکب گناه شده و خداوند او را عذاب خواهد داد؟ خداوند به شما اجر و ثواب عنایت بفرماید.

جواب:

وصیت یک شخص برای یکی از وراثش حرام است زیرا خداوند منان می‌فرمایند: {فریضة من الله}{فریضه ای از جانب خدا} (نساء: ١١)  ارثیه اصول و فروعی دارد و خداوند متعال در آیات مواریث درباره زوجین و برادر ناتنی از مادر فرموده است:{ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ ۚ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ۚ وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ* وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُهِينٌ*}{ این‌ها (احکام و) حدود الهی است، و هر کس از الله و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ش اطاعت کند، و ی را به باغ‌هایی در آورد که از زیر (درختان) آن نهرها جاری است، در آن جاودانه‌اند، و این پیروزی بزرگی است.* و هر کس از الله و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ش نافرمانی کند و از حدود او تجاوز کند، وی را در آتشی وارد می‌کند که جاودانه در آن خواهد ماند، و برای او عذاب خوار کننده‌ای است.} (نساء: ١٣، ١٤)   و در آخر سوره نسا که درباره برادران و خواهران است در آخر آیه می‌فرماید:{ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّوا۟ ۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۢ}{الله (احکام خویش را) برای شما بیان می‌کند تا گمراه نشوید، و الله به همه چیز داناست».}(نساء: ١٧٦) و سخن پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم   است که می‌فرماید:«إن الله قد أعطی کل ذي حق حقه، فلا وصیة لوارث» «خداوند به هر ذی حقی حقش را داده است و هیچ وارثی حق وصیت کردن ندارد» پس وصیت پدرت برای تو کاملا ظالمانه بوده است و اجرای آن جایز نیست، مگر اینکه دیگر وراث بر انجام آن رضایت دهند و چون گفتید یک بار رضایت داده‌اند دیگر حق ندارند نظر خود را عوض کنند و این وصیت قابل اجرا است. اما اگر مصلحت می‌دانی برای اینکه در بین خانواده اختلاف  ایجاد نگردد از انجام این وصیت صرف نظر کن زیرا این کار بسیار نیکوتر و بهتر است.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة:كنت أقوم بخدمة والدي في صحته ومرضه أكثر من أي أحد في العائلة، وأثناء مرض وفاته قال له أحد إخوتي: إن زوجتك ستخرجنا من الدار إذا توفيت لا سمح الله. ولما اشتد به المرض أوصى بثلث الدار لي، بموجب سَنَدٍ مصدَّق من قبل الجهات الرسمية، ومؤيد بتقرير طبي يؤكد بأنه بكامل قواه العقلية، ويذكر في الوصية بأنه يوصي بثلث داره بمحض إرادته ورغبته إلى ابنته التي هي السائلة، لقاء خدمتها وأتعابها، واهتمامها به، ولم يُكرهه أحد على ذلك، وبعد وفاة والدي بفترة تزوجت بموافقة إخوتي، وبعد زواجي أخذ بعض إخوتي وزوجة والدي يطلبون مني التنازل عن الوصية، وعدم تنفيذها، قائلين :لي لو كنت متزوجة قبل وفاة والدك، لما أوصى لك بما أوصاه، ولما تزوجت الآن فلا يحق لك ذلك، وإذا نفذت الوصية، فإن والدك يحاسب أمام الله، ويعذب نتيجة وصيته هذه، وأنت تفقدين أجرك على خدمته أفيدوني هل عمل والدي مخالف للشرع، وإذا نفذت الوصية، فهل يحاسبه الله على وصيته هذه، ويأثم على ذلك، أفيدونا جزاكم الله خيرا وأثابكم؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: وصية الرجل لأحد من الورثة مُحرّمة، لأن الله سبحانه وتعالى فرض المواريث، وبيَّنها، وقال: ﴿ فَرِيضَةً مِّن الله ﴾ [النساء: ۱۱] في ميراث الأصول والفروع، وقال في ميراث في الأزواج، والإخوة من الأم: ﴿ تِلْكَ حُدُودُ اللهِ وَمَن يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَلِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَارًا خَلِدًا فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُّهِينٌ ﴾ [النساء: ١٣-١٤]، وقال في إرث الإخوة والأخوات في آخر سورة النساء: ﴿ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴾ [النساء: ١٧٦]، وقال النبي صلى الله عليه وسلم: «إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَعْطَى كُلَّ ذِي حَقٌّ حَقَّهُ، فَلَا وَصِيَّةَ لِوَارِثِ». فهذه الوصية – وصية أبيك لك في مقابل خدمته- وصيه جائرة، لا يجوز تنفيذها، ولكن إذا كان الورثة قد وافقوا بعد موت والدك عليها، فإنها تُعتبر نافذة بسبب إجابتهم لها، وحينئذ لا يحق لهم الرجوع بعد ذلك، ومطالبتك بأن تردي هذه الوصية، ولكن أنت إذا رأيت من المصلحة أن تتنازلي دفعا لما قد يحصل من الحرج والبغضاء بينك وبين إخوتك، فإن هذا من الأفضل والأطيب.

مطالب مرتبط:

(۴۸۵۸) برادرم در وصیت‌نامه‌اش هدیه مرا قرض خوانده؛ آیا گرفتن آن از ارث همسرش درست بود؟

چون پولت را به عنوان مساعدت و کمک به برادرت (و نه قرض) بخشیده‌ای و نیز به همین عنوان از تو اخذ کرده است، پس تو هیچ دینی بر گردن او ندارد، بنابراین وصیت او ملغی است...

ادامه مطلب …

(۴۸۵۱) چرا وصیت کردن برای بیش از ثلث مال ناجایز است؟

دلیل ناجایز شمردن این امر این است که ورثه در ارثیه ذی حق هستند و اگر به صاحب مال اجازه داده شود بیش از این مقدار را وصیت نماید، تضییع حقوق ایجاد می‌گردد...

ادامه مطلب …

(۴۸۵۲) آیا وصیت به نصف دارایی برای امور خیریه با وجود ورثه جایز است؟

وصیت بیش از یک سوم اموال بر انسان حرام است، اما اگر کسی از روی جهل یا سهل انگاری بیش از یک سوم مالش را وصیت کرد، پس از مرگش ورثه می‌توانند به اختیار خود قسمت اضافی آن را یا بپذیرند و یا نپذیرند....

ادامه مطلب …

(۴۸۶۷) حکم شرعی وصیت شفاهی پدربزرگ و تعلق ثلث اموال به دایی و وراث

وصیت پدربزرگت برای دایی‌ات کاملا نادرست بوده است و تنها در صورتی جایز است که باقی ورثه به او اجازه بدهند. ...

ادامه مطلب …

(۴۸۷۲) حکم شرعی تغییر وصیت متوفی در مورد حج نیابی

می‌ توانید زمین را برای خود نگاه داشته و به جای آن به کسی که حج را به نیابت از پدر به جای می‌آورد پول نقد بپردازید. ...

ادامه مطلب …

(۴۸۷۰) حکم شرعی وصیت به وقف خانه‌ای بی‌ارزش و تکلیف شرعی وراث در برابر آن

اگر وصیت کسی شامل تمامی املاک وی گردد در این حالت ورثه مختارند که به وصیت وی عمل کنند یا تنها در مورد یک سوم اموال وی این کار را انجام دهند و دوسوم باقیمانده را بین خود تقسیم نمایند....

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه