پنج‌شنبه 7 شوال 1447
۶ فروردین ۱۴۰۵
26 مارس 2026

(۵۸۸۳) توبه و اجرای حدود در شرع

(۵۸۸۳) سوال: اگر انسان جرمی انجام داده و بنا بر قانون شریعت، جرم او حد یا قصاص دارد، اما فرار می‌کند و مخفی می‌شود تا این‌که قصیه مسکوت می‌شود و دیگر تحت پیگرد نیست، وی توبه کرده و از کاری که انجام داده پشیمان شده است، آیا این کافی است یا باید خود را به اجرای حد یا قصاص تسلیم کند؟ اگر این کار را نکند، چه حکمی دارد؟ آیا فرق می‌کند اگر متجاوز باشد یا از خود دفاع کرده باشد؟

جواب:

کسی‌که مرتکب جرم شود، دو حالت دارد:

حالت اول: جرمش متوجه حق بندگان است، در این صورت باید به هر صورت شده حق بنده را بدهد، مانند قصاص که در سؤال بیان شد، مثلاً اگر کسی یک عضو از شخص دیگری را قطع کند یا او را بکشد، باید خود را به ولی قصاص تسلیم نماید، تفاوتی ندارد که خود شخصی که عضوش را قطع کرده ولی باشد یا اولیاء شخص مقتول باشند،

حالت دوم: جرمش درباره‌ی حق الله جَلَّ‌جَلَالُهُ است، پس اگر پیش از مرگش از جرمی که در رابطه با پروردگارش انجام داده توبه کند، حد از او برداشته می‌شود و حاکم شرع اگر مطمئن شود که اصلاح شده و به الله جَلَّ‌جَلَالُهُ بازگشته، آن حد را در موردش اجرا نمی‌کند و الله جَلَّ‌جَلَالُهُ نیز توبه‌اش را می‌پذیرد، چون می‌فرماید: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الأَرْضِ فَسَاداً أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ يُنفَوْا مِنْ الأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنيَا وَلَهُمْ فِي الآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ * إِلاَّ الَّذِينَ تَابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} [مائده: ۳۳-۳۴]. (قطعاً مجازات کسانی‌که با الله و فرستاده‌اش می‌جنگند و برای فساد خرابکاری در زمین تلاش می‌کنند این است که کشته شوند یا دست‌هایشان و پاهایشان به صورت مخالف قطع گردد یا تبعید شوند، این برایشان خواری و حقارت در دنیاست و در آخرت عذاب دردناکی در پیش دارند، به جز کسانی‌که پیش از این‌که بمیرند توبه کنند، پس بدانید که الله بسیار آمرزنده‌ی مهربان است. )

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: إذا ارتكب الإنسان جريمة عليها حد شرعي أو قصاص وهرب واختفى حتى ماتت القضية، ولم يعد البحث عنه قائما، وقد تاب إلى الله وندم على ما فعل، فهل يكفيه هذا أم لا بد من تسليم نفسه لإقامة الحد عليه، أو لأخذ القصاص منه؟ وإن لم يفعل ذلك فما الحكم؟ وهل هناك فرق فيما إذا كان معتديًا أو مدافعا عن نفسه؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: الإنسان الفاعل الجريمة لا يخلو من حالين؛ إحداهما أن تكون جريمته متعلقةً بحق العباد، فهذه لا بد فيها من إيصال حق العباد إليهم مهما كان الأمر؛ كالقصاص الوارد في سؤاله، فالإنسان مثلا إذا جنى على شخص فقطع عُضوا منه أو قتله فإنه يجب عليه أن يسلم نفسه إلى ولي هذا القصاص، سواء أكان المجني عليه باقيًا وذلك في قطع العضو، أو أوليائه إذا كان قد مات، والحال الثانية أن تتعلق بحق الله -عز وجل- فإنه إذا تاب فيما بينه وبين ربه قبل أن يُقدّر عليه سقط عنه الحد، ولم يجب على ولي الأمر إقامته إذا علم أنه صلح ورجع إلى الله -عز وجل- وتاب عليه؛ لقوله تعالى: ﴿إِنَّمَا جَزَاؤُا الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَن يُقَتَلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُم مِّنْ خِلَافٍ أَوْ يُنفَوْا مِن الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمُ * إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِن قَبْلِ أَن تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ﴾ [المائدة:33-34].

مطالب مرتبط:

(۵۹۱۰) کسی که مرد و بر او دیه واجب بود، آیا اولیای مقتول می‌‌توانند آن را مطالبه کنند؟

دیه اگر در مقابل قتل عمد باشد بر قاتل واجب است و بعد از مرگش از میراثش برداشته می‌‌شود....

ادامه مطلب …

(۵۹۱۱) آیا دیه‌‌ی مرد مانند دیه‌‌ی زن است؟

دیه‌‌ی زن نصف دیه‌‌ی مرد است، هنگامی که به یک سوم یا بیشتر برسد و این مشهور در مذهب امام احمد است. اما در کمتر از آن یک سوم با هم مشترک هستند...

ادامه مطلب …

(۵۹۱۴) نوزادی پدرش در اثر تصادف وفات نموده، آیا برای برادران بزرگش درست است آن را ببخشند؟

برای برادران بزرگ و بقیه‌‌ی میراث‌‌بران بزرگ و عاقل جایز است که فقط از سهم خود کوتاه بیایند، اما کسانی که کوچک هستند، کسی حق ندارد که از سهم آن‌‌ها کوتاه بیاید....

ادامه مطلب …

(۵۸۹۱) حکم مرگ بر اثر اعتصاب غذا

حكم کسی‌که از اعتصاب غذا بمیرد، خودکشی است و کاری را انجام داده که در اسلام ممنوع است...

ادامه مطلب …

(۵۹۰۳) بعد از جدا نمودن نوزاد از شیر، مبتلا به اسهال شد و در اثر آن فوت نمود، آیا بر پدر و مادر او چیزی است؟

اگر دانسته شود که سبب اسهال به خاطر تصرف مادر یا پدر بوده، بر کسی که مسبب آن باشد کفاره واجب است، که کفاره‌‌ی آن آزاد کردن برده بوده و اگر نیافت دو ماه پی در پی روزه بگیرد....

ادامه مطلب …

(۵۹۰۲) حکم شرعی مادر در فوت نوزاد هنگام شیر دادن

ظرم این بوده که این مادر احتیاط کند و دو ماه پی در پی برای توبه روزه بگیرد، اما به نسبت دیه اگر پدرش زنده باشد حق پدرش است...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه