(۶۱۴۶) سوال: حدود ده سال قبل در حال غرق شدن بودم، نذر کردم اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ مرا نجات داد؛ تا آخر عمرم روز دوشنبه و پنجشنبه را  روزه می‌‌گیرم. چند مدت روزه گرفتم سپس بعد از خواندن این حدیث در صحیح مسلم روزه گرفتن را ترک نمودم: «کفارة النذر کفارة الیمین»: (کفاره‌‌ی نذر همان کفاره‌‌ی قسم است)  لذا به خاطر قسم خود کفاره دادم و در طول ده سال گذشته روزه نگرفتم. شیخ بزرگوار! آیا این کار من درست است؟ اگر درست نیست؛ آیا روزه‌‌هایی را که در سال‌‌های گذشته نگرفته‌‌ام بر من واجب بوده بگیرم یا اینکه کافی است که الان روزه بگیرم و فقط توبه کنم؟ لطفا فتوا دهید.

جواب:

قبل از پاسخ به سؤال دوست دارم همان‌‌طور که در این برنامه بسیار تذکر دادم، تذکر دهم که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از نذر نهی نموده و می‌‌فرماید: «إنه لا یأتي بخير، وإنما يستخرج به من البخيل»[۱]: (خیری را نمی‌‌آورد و از جانب شخص بخیل صورت می‌‌گیرد) زیرا نذر الزام کردن خود به عبادتی است که بر شخص واجب نبوده و از آن در عافیت است، لذا خود را به آن ملزم می‌‌کند به خصوص زمانی که نذر مشروط به نعمتی از جانب الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر او یا دفع ضرری از او باشد، چون مقتضای حال این بوده که نذر کننده این عبادت را برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به خاطر پاداش برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در مقابل نعمت با حاصل شدن مقصودش یا دفع ضرر نذر می‌‌کند گویا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به او جز به وسیله‌‌ی این پاداش، نعمت نمی‌‌دهد! چقدر زیاد هستند کسانی که نذر نموده سپس پشیمان شده و به نذر خود وفا نکرده‌‌اند در حالی که این خطر بسیار بزرگی بوده که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ عقوبت آن را در فرموده‌‌اش بیان نموده است: {وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ * فَلَمَّا آتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَّهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}[التوبة: ۷۵-۷۷]: (برخی از آنها با الله (عهد و) پیمان بستند که اگر (الله) از فضل خود (نصیبی) به ما دهد قطعاً صدقه (و زکات) خواهیم داد واز نیکوکاران خواهیم بود * پس چون (الله) از فضل خود به آنها (نصیبی) بخشید، به آن بخل ورزیده واعراض کنان روی گرداندند (وسر پیچی کردند) * پس (این عمل، ) نفاق را تا روزی که او (الله) را ملاقات کنند در دل‌‌هایشان بر قرار ساخت و به (سبب) آنچه که با الله وعده کرده بودند خلاف نمودند (وعهد شکنی کردند) وبه (سبب) آنکه دروغ می‌گفتند) بنابراین برادران مسلمان خود را از نذر در هر حالتی بر حذر می‌‌دارم.

جواب سؤال: این مرد نذری معلق به شرط نموده و این شرط برای وی حاصل شده است و زمانی که شرط حاصل شود آنچه را شرط نموده واجب است انجام دهد. از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت شده که می‌‌فرماید: «من نذر أن یطیع الله فلیطعه»[۲]: (كسي که نذر نمود از الله اطاعت کند، از الله اطاعت کند) این مرد نذر عبادت نموده، بنابراین بر او واجب است کل عمرش را دوشنبه و پنجشنبه روزه بگیرد و ترک نمودن روزه هنگامی که فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را خوانده: «کفارة النذر کفارة الیمین»[۳]: (کفاره‌‌ی نذر همان کفاره‌‌ی قسم است) ترک از روی تأویل بوده هر چند که این تأویل فاسد است، زیرا منظور از حدیث کفاره‌‌ی نذری بوده که در آن نام برده نشده مانند اینکه فقط بگوید: به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر می‌‌کنم؛ در این صورت کفاره‌‌ی قسم می‌‌دهد اما نذر عبادت را رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به صورت خاص ذکر نموده و از او ثابت شده که می‌‌فرماید: «من نذر أن یطیع الله فلیطعه»[۴]: (كسي که نذر نمود از الله اطاعت کند، از الله اطاعت کند) اگر روزه را با استناد به حدیث که آن را تأویل نموده ترک کرده هر چند که به اشتباه رفته باشد، با توجه به تأویلش قضای آنچه گذشته، بر او واجب نیست به خصوص که از جمله کسانی است که تا حدودی دنبال علم و طلب آن است. بنابراین بر او واجب بوده توبه نماید و در آینده به نذر خود وفا کند.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] تخریج آن گذشت.

[۴] تخریج آن گذشت.