(۲۰۵۹) حکم انتقال نیت انسان در نماز، از انفراد به امامت

(۲۰۵۹) سوال: اگر انسانی وارد شود شخصی را بیابد و نمازش را با او کامل کند و سپس شخص دیگری وارد می‌شود و با این شخص نماز خود را تکمیل می‌کند و به این صورت تسلسل پیدا می‌کند پس حکم این چیست جزاکم الله خیرا؟

جواب:

این مشکلی ندارد ولی نمی‌گوییم: این مستحب است زیرا که اولی که جماعت را درک کرده است و در جماعت نماز خوانده است پس اول مأموم بوده است و نمی‌دانم در سنتی بر آن دلالت کند و نص بعضی از علما است که جایز است و مشکلی ندارد و گفته‌اند که تسلسلی که ذکر کردی حرام و ممنوع نیست.

سؤال کننده: شیخ بزرگوار آیا نیت مأموم یا امامت برای این شخص شرط است؟

جواب: شرط نیست.

سوال کننده: بعضی از مردم می‌گویند: او نیت امامت نکرده است بلکه فقط برای خودش نیت کرده یا او از اول مأموم بوده است پس چگونه صحیح است که امام گردد؟

جواب: می‌گوییم که در آن اشکالی ندارد یعنی انتقال انسان از انفراد به امامت حرجی در آن نیست و همچنین انتقالش از انفراد به مأموم شدن نیز اشکالی ندارد و دلیلی برای منع وجود ندارد و مسائلی برای جواز آن نیز وارد شده است و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای نماز شب بلند شد که ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ نزد او بود و به او ملحق شد. [۱] و معلوم است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اراده‌ی امامت بر ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ را نداشته است و این قصه مشهور است و در صحیحین و غیره ثابت است و دلیلی واضح برای جواز انتقال نیت از انفراد به امامت است.

و اگر کسی بگوید که در نماز شب و نفل صحیح است و در فرض صحیح نیست در جوابش گفته می‌شود که آنچه پر نفل ثابت است در فرض نیز ثابت است مگر این که دلیلی آن را تخصیص دهد و برای همین هنگامی که صحابه ذکر می‌کنند که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر سواره‌اش نماز می‌خواند به هر سو که رو می‌کرد بجز نماز‌های فرض بر این دلالت می‌دهد که اصل آن است که هر آنچه در نفل ثابت است در فرص نیز ثابت است مگر این که دلیلی به آن دو تمییز حاصل کند.

و همچنین ثابت است انتقال انسان از امامت به مأموم شدن آنگاه که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ از جانشین خود قرار داد که بر مردم نماز بخواند پس وارد نماز شد و در اثنای نماز رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که مریض بود آمد و در سمت چپ ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ نشست و ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با مردم نماز خواند و این انتقال از امامت به مأموم شدن است و اصل بر جواز است تا زمانی که دلیل آن را منع کند.

[۱] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 37

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: إذا دخل إنسان ووجد شخصا يكمل صلاته، وانضم معه حتى انتهى الأول، وقام ليكمل هو، ثم دخل شخص آخر ووجد هذا الشخص أيضًا يكمل، فانضم معه وهكذا الأمر قد يتسلسل، فما الحكم جزاكم الله خيرا؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: هذا لا بأس به، ولكن لا نقول: إنَّ هذا من المستحب، لأن الأول قد أدرك جماعة وصلى في جماعة، فكان مأموما بالأول، ولا أعلم في هذا سُنَّةٌ تدل عليه، وإن كان بعض العلماء نصوا على جوازه وقالوا: إنه لا بأس به، والتسلسل الذي ذكرت ليس بمحرم ولا ممتنع.

فضيلة الشيخ هل يشترط نية الائتمام، أو نية الإمامة عند الشخص؟

فأجاب رحمه الله تعالى: لا يشترط.

فضيلة الشيخ: بعض الناس يقول: إنه لم ينو أن يكون إماما، بل نوى لنفسه فقط، أو إنه كان مأموما في الأول، فكيف يصح أن يصبح إماما؟

فأجاب رحمه الله تعالى: نقول: هذا لا بأس به -يعني: ان : انتقال الإنسان من انفراد إلى إمامة لا حرج فيه، وانتقاله أيضًا من انفراد إلى ائتمام لا حرج فيه وذلك لأنه لا دليل على المنع ، وقد وردت مسائل تدل على جوازه، فالرسول عليه الصلاة والسلام قام يصلي من الليل وعنده ابن عباس رضي الله عنهما فقام ابن عباس فصلى معه، ومن المعلوم أن النبي صلى الله عليه وسلم لم يُرِدِ الإمامة لابن عباس رضي الله عنهما والقصة هذه مشهورة وهي ثابتة في الصحيحين وغيرهما، وهو دليل واضح على أنه يجوز للإنسان أن ينتقل من انفراد إلى إمامة.

وقد قال من منع ذلك: إن هذا في صلاة الليل، وهو نفل، فيجوز في النفل دون الفرض والجواب عليه أن يقال ما ثبت في النفل فإنه يثبت في الفرض إلا بدليل، ولهذا لما ذكر الصحابة صحابه رضي الله عنهم أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يصلي على راحلته حيث ما توجهت به، قالوا: غير أنه لا يصلي عليها المكتوبة، فدل ذلك على أن الأصل أن ما ثبت في النفل ثبت في الفرض، إلا بدليل يدل على تمييز أحدهما من الآخر.

وقد ثبت انتقال الإنسان من إمامة إلى انتمام حينما خَلَّف النبي صلى الله عليه وسلم أبا بكررضي الله عنه أن يصلي بالناس، فدخل في الصلاة، وفي أثنائها وجد النبي صلى الله عليه وسلم من نفسه خفة من المرض، فخرج وجلس إلى يسار أبي بكر رضي الله عنه، وجعل يصلي بالناس، وأبو بكر يبلغهم، وهذا انتقال من إمامة إلى انتمام، والأصل الجواز حتى يقوم دليل على المنع.