(۵۶۲) سوال: حکم عبارت: «حُمِلَ إلَى مَثوَاهُ الأَخيرُ»: (به سرای آخر خود منتقل شده است) چیست؟

جواب:

این عبارت، اشکال بزرگی دارد اگر مردم معنایش را بدانند و منظورشان همان معنا باشد؛ زیرا این سخن بدین معنا است که قبر، آخرین مرحله و جایگاه انسان است در حالی که چنین نیست بلکه قبر، فقط مزار و گذرگاه به شمار می‌رود و سرای آخر، بهشت یا دوزخ است. بنابراین اگر ظاهر این جمله را بگیریم، شامل انکار بعث و رستاخیز است که البته انکار بعث، کفر است؛ زیرا ايمان، این است که: به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ، فرشتگانش، کتاب‌هایش، پیامرانش و قضا و قَدَر  از جمله خیر و شر آن ایمان داشته باشی؛ اما بیشتر مردم این جمله ‌را می‌گویند و معنایش را نمی‌دانند یا منظورشان همان چیزی است که تمام مسلمانان می‌دانند که قبر، گذرگاه است و آخرین سرا و جایگاه نیست.

در هر صورت، نظرم این است که گفتن این سخن، جایز نیست حتی اگر منظور شخص از این جمله همان باشد که تمام مسلمانان به طور بدیهی می‌دانند که بعث و رستاخیز حق است و باید از قبرها بیرون بیایند. گفتم: قبرها، گذرگاه و مزار هستند زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {أَلْهَاكُمْ التَّكَاثُرُ حَتَّى زُرْتُمْ الْمَقَابِرَ} [التکاثر: ۱-۲]: (مال‌اندوزی، شما را مشغول کرد تا این که سرانجام، قبرها را زیارت کردید) نقل می‌شود که وقتی بادیه‌نشینی این آیه {حَتَّى زُرْتُمْ الْمَقَابِرَ} را شنید، گفت: به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ سوگند که وقتی کسی به زیارت می‌رود، آن‌جا اقامت نمی‌گزیند، به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ سوگند که پس از قبر، سرای دیگری است.