(۱۲۶۰) حکم دعوت به تجدید فقه اسلامی

(۱۲۶۰) سوال: در سودان دعوت‌های زیادی ظهور کرده که یکی از آنها، دعوت به تجدید فقه اسلامی است. این تجدید چگونه است؟

جواب:

سائل گفت: دعوت‌های جدیدی در کشورشان ظهور کرده که یکی از آنها دعوت به تجدید فقه اسلامی است. اگر منظور از این تجدید، باب بندی تازه و عرضه‌ی مسائل فقهی به گونه‌ای است که با ذائقه‌ی امروزی همخوانی داشته باشد، اشکالی ندارد و فقط نوعی تغییر اسلوب برای تقریب معنا به اذهان مردم است. البته باید متذکر شد که این تجدید، بدی‌هایی نیز دارد.

یکی از این بدی‌ها این است که می‌بینیم بسیاری از معاصرینی که در مورد کتاب‌های فقهی گذشته کتاب نوشته‌اند، سخن و تفصیلات را طوری طولانی کرده‌اند که آدم وقتی به آخر آن می‌رسد، اولش را از یاد می‌برد و بین این تقسیمات و سخنان اضافه‌ای که حشو به حساب می‌آید، گم می‌شود. این یک نکته‌ی بسیار منفی است که موجب تشتّت فکر و ضایع کردن اوقات در مسائلی می‌شود که چه بسا انسان می‌تواند با نصف وقتی که برای خواندن و فهمیدن آنها در کتاب‌های جدید صرف می‌کند، به آن برسد.

البته نمی‌گویم که همه‌ی کتاب‌های جدید این گونه هستند. ولی بسیاری از کتاب‌های جدید با این اسلوب نوشته شده‌اند.

اما اگر اینهایی که به دنبال تجدید هستند، منظورشان از تجدید این است که به وسیله‌ی تجدید، حکمی را که نصوص بر آن دلالت دارند، تغییر دهند، کارشان بسیار خطرناک است. زیرا جایز نیست انسان هیچ یکی از احکام الهی را تغییر دهد. چون این احکام تا زمانی که دین باقیست، باقی هستند و این دین تا روز قیامت باقی خواهد ماند. به این دلیل که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده‌اند: «همیشه گروهی از امت من به وسیله‌ی حقی که بر آن هستند، پیروزند و کسی که آنها را نصرت نکند یا با آنها مخالفت کند، به آنها ضرری نمی‌رساند تا زمانی که امر الله بیاید».^[۱] این نظر ما در مورد پیشنهاد این اشخاص برای تجدید علم فقه است.

***

^[۱] صحیح مسلم: کتاب الإمارة، باب قوله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم: لا تزال طائفة من أمتی ظاهرین علی الحق، حدیث شماره (۱۹۲۰). از ثوبان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ مولای رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با این لفظ: «تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي ظَاهِرِينَ عَلَى الْحَقِّ. لَا يَضُرُّهُمْ مَنْ خَذَلَهُمْ. حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ كَذَلِكَ».

تعداد بازدید: 27

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: لقد ظهرت عندنا في السودان دعوات كثيرة، منها الدعوة إلى تجديد الفقه الإسلامي، فكيف يكون ذلك التجديد؟

فأجاب رحمه الله تعالى: يقول السائل: إنه ظهرت عندهم دعوات جديدة في بلادهم، منها الدعوة إلى تجديد الفقه الإسلامي، فهذا التجديد إن أراد به مقترحه أن يجدد التبويب وعرض المسائل الفقهية حتى يكون ملائما للذَّوق العصري، فهذا لا بأس به، وما هو إلا تغير أسلوب من حال إلى حال؛ ليقرب المعنى إلى أذهان الناس على أن التجديد على هذا الوجه له مساوئ، منها: أننا نرى كثيرًا من المعاصرين الذين يكتبون فيما كتبه السابقون يطيلون الكلام والتفصيلات حتى يُذْهِب آخرُ الكلام أَوَّلَه، ويضيع الإنسان بين هذه التقسيمات وبين الكلام الذي يعتبر حَشْوّا، وهذه سيئة عظيمة تُبدد الفكر وتضيع الأوقات في مسائل قد يدركها الإنسان بنصف الوقت الذي يقضيه في قراءة هذه الكتب الجديدة، ولا أقول إن هذا وصف لكل كتاب جديد، بل في كثير من الكتب المصنفة الجديدة ما يكون على هذا النمط.

وإن أراد مقترحو التجديد في الفقه أن يغير بهذا التجديد ما دلت النصوص على حكمه، فإن هذا مبدأ ،خطير، مبدأ باطل، إذ لا يجوز للإنسان أن يغير شيئًا من أحكام الله عز وجل، فإن أحكام الله -تعالى- باقية ما بقي هذا الدين، وهذا الدين سيبقى إلى يوم القيامة؛ لقول النبي صلى الله عليه وسلم: «لا تزال طائفة، أمتي على الحق، ظاهرين، لا يضرهم من خَذَلهم ولا من خالفهم حتى يأتي أمر الله». هذا هو رأينا نحو هذا الاقتراح الذي اقترحه هذا المقترح من تجديد علم الفقه.