(۶۷۲۱) سوال: آیا جایز است که دانش‌آموز در زمان امتحان به هم‌کلاسی خود کمک کند، با این استدلال که این کار را وظیفه خود می‌داند و می‌خواهد مشکل او را رفع کند؛ حکم آن چیست؟ الله به شما جزای خیر بدهد.

جواب:

به هیچ عنوان کمک به هم‌کلاسی در امتحان جایز نیست، زیرا این کار نوعی خیانت در امانت است و مسئولین این را نمی‌پذیرند و در حقیقت این ظلم به هم‌کلاسی مورد کمک و ظلم به دانش‌آموز کمک‌کننده و خیانت به مسئولینی که زیر نظر آن‌ها قرار دارد و همه‌ی جامعه است.

این ظلم به هم‌کلاسی که به او مورد کمک کرده است می‌باشد زیرا او را در یک امر حرام یاری داده‌ و آن تقلب و فریب است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: «مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مِنَّا»[۱]: (کسی که ما را فریب دهد، از ما نیست).

 اما ظلم بودن این کار نسبت به دانش‌آموز کمک‌کننده به این دلیل است که او با انجام این معصیت به نفس خود ظلم کرده از جهتی که در معصیت به آن دانش‌آموز کمک کرده است و کمک‌کننده به معصیت، مانند انجام‌دهنده‌ی آن است و به همین دلیل «لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آكِلَ الرِّبَا، وَمُؤْكِلَهُ، وَكَاتِبَهُ، وَشَاهِدَيْهِ. وَقَالَ: هُمْ سَوَاءٌ»[۲]: (رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم شخصی که ربا می‌خورد، کسی که ربا می‌دهد، نویسنده‌ی (سند) ربا و دو شاهد آن را لعنت کرد و فرمود: آن‌ها همه برابر هستند) این نشان می‌دهد که کسی که به معصیت کمک ‌کند، مانند کسی است که آن را انجام ‌دهد.

 اما خیانت بودن این کار نسبت به مسئولینی که زیر نظر آن‌ها قرار دارد، به این دلیل است که این مسئولین به هیچ وجه این کار را نمی‌پذیرند و به همین دلیل برای دانش‌آموز در زمان برگزاری امتحانات مراقبان و ناظران قرار داده‌اند.

 اما خیانت بودن این کار نسبت به کل امت به این دلیل است که اگر سطح دانش‌آموزان یک امت بر اساس تقلب و جهل باشد، این امر منجر به نابودی آن امت می‌شود و امت هیمشه نیازمند باقی خواهند ماند زیرا این دانش‌آموزان که از طریق تقلب فارغ ‌التحصیل شده‌اند، در واقع چیزی نمی‌دانند و جاهل هستند، بنابراین امت ظاهری متعلم دارد ولی در حقیقت جاهل است و این خیانتی به کل امت و نابودی جامعه است.

نصیحت من به برادران دانش‌آموزم این است که در این موضوع تقوای الله  سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را پیشه کنند و به یکدیگر در امتحان کمک نکنند و اگر می‌خواهند چیزی از علم را به برادرشان برسانند، بعد از اتمام امتحان و تحویل برگه‌ها او را آموزش دهند زیرا وقت از دست نمی‌رود.

همچنین به برادران مراقب که بر امتحانات نظارت می‌کنند نصیحت می‌کنم که که تقوای الله  سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را رعایت کنند و در راه الله  سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از هیچ سرزنشی نترسند و به فرد ثروتمند به خاطر ثروتش، فقیر به خاطر فقرش، ضعیف به خاطر ضعفش و قوی به خاطر قدرتش تفاوتی قائل نشوند و آنها باید با دقت تمام نظارت کنند و همه تلاش خود را از نظر شنیدن، دیدن و فکر کردن به کار بگیرند و در حین نظارت با یکدیگر صحبت نکنند، زیرا آنها در برابر الله  سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ سپس در برابر دولت سپس در برابر امت مسئول هستند، پس در این امانتی که به آنها سپرده شده است کوتاهی نکنند.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] صحیح مسلم: كتاب المساقاة، باب لعن آكل الربا ومؤكله، شماره (١٥٩٨).