(۶۲۶۳) سوال: چندین بار مادرم را خشمگین کردم، حتی به او دشنام دادم و سخنان ناپسند گفتم؛ به دلایل بی‌ارزش، و چون گمان می‌کردم که او برادرم را بیشتر از من دوست دارد، من می‌دانم که خشم او خشم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است، و خشنودی‌اش خشنودی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ، و در حال حاضر با من سخن می‌گوید و از من راضی است، چه کنم تا کفاره‌ی آنچه کرده‌ام باشد؟ راهنمایی‌ام کنید، الله به شما پاداش دهد.

جواب:

خشمگین کردن مادرت و گفتن آن سخنان بد به او حرام است و جایز نیست؛ زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعۡبُدُوۤا۟ إِلَّاۤ إِیَّاهُ وَبِٱلۡوَ ٰ⁠لِدَیۡنِ إِحۡسَـٰنًاۚ إِمَّا یَبۡلُغَنَّ عِندَكَ ٱلۡكِبَرَ أَحَدُهُمَاۤ أَوۡ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَاۤ أُفࣲّ وَلَا تَنۡهَرۡهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوۡلࣰا كَرِیمࣰا* وَٱخۡفِضۡ لَهُمَا جَنَاحَ ٱلذُّلِّ مِنَ ٱلرَّحۡمَةِ وَقُل رَّبِّ ٱرۡحَمۡهُمَا كَمَا رَبَّیَانِی صَغِیرࣰا} [سوره اﻹسراء: ۲۳-۲۴]: (و پروردگارت چنین فرمان داده است که: «جز او را عبادت نکنید و به پدر و مادر [تان] نیکی کنید، هر گاه یکی از آن دو یا هر دوی آنها در کنارِ تو به سن پیری رسیدند، حتی کمترین اهانتی به ایشان نکن و بر سرشان فریاد نزن و به نیکی [و مهربانی] با آنان سخن بگو* و از روی مهربانی، در برابرشان فروتن باش و بگو: «پروردگارا، همان‌ گونه که [بر من رحمت آوردند و] مرا در کودکی پرورش دادند، [تو نیز] به آنان رحمت آور») و در حدیث آمده که «جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَنْ أَحَقُّ بِحُسْنِ صَحَابَتِي؟ قَالَ : أُمُّكَ. قَالَ: ثُمَّ مَنْ؟ قَالَ: أُمُّكَ. قَالَ: ثُمَّ مَنْ؟ قَالَ: أُمُّكَ. قَالَ: ثُمَّ مَنْ؟ قَالَ: ثُمَّ أَبُوكَ»^[۱]: (مردی نزد رسول الله صلى الله عليه وسلم آمد و گفت: چه کسی بيش از ديگران سزاوار اين است که با او خوش رفتار باشم؟ فرمود: مادرت، دوباره پرسيد: سپس چه کسی؟ فرمود: مادرت، باز سؤال کرد: سپس چه کسی؟ فرمود: مادرت، (چهارمین بار) گفت: آنگاه چه کسی؟ فرمود: پدرت) و این (حدیث) دلیل است بر این‌که نیکی و حسن معاشرت با مادر واجب‌تر و مؤکدتر از پدر است، با این حال، هم مادر و هم پدر، هر دو دارای حقی هستند که بر انسان واجب است آن را ادا کند.

اگر کسی به یکی از والدین یا هر دو بدی کرده باشد، راه رهایی از آن، طلب حلالیت از آن‌هاست و اگر از آن‌ها حلالیت بطلبد و آن‌ها او را عفو کنند و راضی شوند، آنگاه توبه، گناهان پیشین را از بین می‌برد و عقوبتی بر آنچه کرده ندارد، به شرط آن‌که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از نیت او صدق توبه و اخلاص در آن را بداند.

[۱] صحیح بخاری: كتاب الأدب، باب من أحق الناس بحسن الصحبة، شماره (٥٦٢٦)، و صحیح مسلم:كتاب البر والصلة والآداب، باب بر الوالدين وأنهما أحق به شماره (٢٥٤٨).