شنبه 19 شعبان 1447
۱۸ بهمن ۱۴۰۴
7 فوریه 2026

(۶۲۳۲) حکم تأخیر در ازدواج

(۶۲۳۲) سوال: می‌خواهم در مورد مسئله‌ای که مربوط به من و خواهرانم است با شما مشورت کنم، ما چند خواهر هستیم که برایمان مقدر شده بدون ازدواج بمانیم، چون بسیار از سن ازدواج ما گشته است و حتی شاید به سن یائسگی نزدیک شده باشیم، این در حالی است که، و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ شاهد است بر آنچه می‌گویم، دارای اخلاق خوبی هستیم و همه‌‌ی مان مدرک دانشگاهی داریم، ولی این، قسمت ما بوده و الحمد لله، از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ صبر، ایمان و تقوا می‌طلبیم اما مشکل مادی است که باعث شده کسی رغبت به ازدواج با ما نداشته باشد؛ چون شرایط ازدواج، مخصوصاً در کشور ما با توجه به آینده‌ی زندگی مبتنی بر مشارکت مالی بین زن و شوهر است اکنون، بعد از گذشتن از سن ازدواج، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ توفیق کار در امارات متحده عربی را به من عطا کرده، اما در برنامه‌ی برگزیده “نور علی الدرب” شنیدم که چنین سفری بدون محرم حرام است، پس به خاطر پیروی از سنت رسول کریمان از آنجا که شرایط کسی را ندارم که با من سفر کند، تصمیم گرفته‌ام به مشیئت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ، استعفا بدهم و به کشورم برگردم؛ اکنون از شما می‌پرسم: ای شیخ گرامی، چطور خود را از درد و رنجی که برایمان مقدر شده حفظ کنیم؟ چگونه خود را از پرسش‌های مکرر مردم درباره دلیل ازدواج نکردن‌مان در امان نگه داریم؟ دیگر معاشرت با مردم به خاطر این مسئله برایمان سخت شده، می‌دانم که صبر، نماز، و استعانت از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ راه نجات است، اما بی‌تردید، این مسئله برای نفس سخت و مشقت‌بار است، از شما می‌خواهم به نمایندگی از خواهرانم من را نصیحت و راهنمایی کنید، از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای خودم و آن‌ها خیر می‌طلبم، الله به شما برکت دهد.

جواب:

نصیحتی که به چنین خواهرانی که ازدواجشان به تأخیر افتاده دارم، این است همان‌طور که خودِ سؤال گفته شاراه کرد، باید به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ روی آورند، دعا کنند و با تضرع از او بخواهند تا کسی را که دین و اخلاقش مورد رضایت است برایشان فراهم کند، اگر انسان در روی آوردن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ صادق باشد، و آداب دعا را رعایت کند، و موانع اجابت دعا را کنار بگذارد، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرموده است: {وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌۖ أُجِیبُ دَعۡوَةَ ٱلدَّاعِ إِذَا دَعَانِۖ فَلۡیَسۡتَجِیبُوا۟ لِی وَلۡیُؤۡمِنُوا۟ بِی لَعَلَّهُمۡ یَرۡشُدُونَ} [سوره البقرة: ۱۸۶]: (و چون بندگانم، از تو درباره من بپرسند، بگو: به راستی که من نزدیکم، دعای دعاکننده را هنگامیکه مرا بخواند؛ اجابت میکنم. پس (آنان) باید دعوت مرا بپذیرند، و به من ایمان بیاورند، باشد که راهیابند) و نیز فرموده است: {وَقَالَ رَبُّكُمُ ٱدۡعُونِیۤ أَسۡتَجِبۡ لَكُمۡ} [سوره غافر: ۶۰] (و پروردگار شما فرمود: «مرا بخوانید، تا (دعای) شما را اجابت کنم)، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ اجابت دعا را مشروط به این کرده که بنده نخست دعوت او را بپذیرد، و به او ایمان بیاورد، لذا من چیزی قوی‌تر از پناه بردن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَى، دعا کردن، تضرع و انتظار فرج نمی‌بینم، از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که فرمودند: «وَاعْلَمْ أَنَّ فِي الصَّبْرِ عَلَى مَا تَكْرَهُ خَيْرًا كَثِيرًا، وَأَنَّ النَّصْرَ مَعَ الصَّبْرِ، وَأَنَّ الْفَرَجَ مَعَ الْكَرْبِ، وَأَنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا»[۱]: (بدان که در صبر بر آنچه دوست نداری، خیر زیادی است و اینکه پیروزی همراه با صبر است، گشایش با سختی، و با هر سختی آسانی میآید) از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای این بانوان و هر که مانند آنان است می‌طلبم که کارشان را آسان سازد و برایشان مردان صالحی فراهم کند که ایشان را در صلاح دین و دنیا یاری کنند.

سؤال‌کننده: ای شیخ گرامی، آیا این عدم ازدواج با همه درد و رنجی که برایمان دارد، کفاره‌ی گناهان ما هست؟ و آیا این محرومیت، حالتی است که شامل ما شده، یا فقط نصیب و تقدیر الهی است؟

جواب: بدون شک، آنچه پیش آمده، نصیب و تقدیری است که نوشته شده است، چرا که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در لوح محفوظ هر آنچه را تا روز قیامت رخ خواهد داد، نوشته است،  اجل، عمل، رزق و سعادت یا شقاوتش بنده نوشته شده است چناچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به این معنا در این آیه بدان اشاره کرده است: {مَاۤ أَصَابَ مِن مُّصِیبَةࣲ فِی ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فِیۤ أَنفُسِكُمۡ إِلَّا فِی كِتَـٰبࣲ مِّن قَبۡلِ أَن نَّبۡرَأَهَاۤ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ یَسِیرࣱ* لِّكَیۡلَا تَأۡسَوۡا۟ عَلَىٰ مَا فَاتَكُمۡ وَلَا تَفۡرَحُوا۟ بِمَاۤ ءَاتَىٰكُمۡ} [سوره الحديد: ۲۲-۲۳]: (هیچ آسیبى در زمین و یا در وجود شما روى نخواهد داد، مگر پیش از آن که آن را پديد آوريم، در دفتر [علم الهی] رقم خورده است. به راستی كه این کار، بر الله آسان است* تا بر آنچه از دستتان میرود افسوس نخورید و به آنچه به دست میآورید سرمست نگردید) و با آنکه این واقعه مقدر و نوشته شده از سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است، ولی اگر بنده بر آن صبر و احتساب اجر کند، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را پاداش خواهد داد، پس اگر انسان بر مصیبت صبر پیشه کند و ثواب آن را از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بخواهد، این صبر موجب آمرزش گناهان، بالا رفتن درجات و زیاد شدن پاداشش خواهد شد، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرموده است: {وَبَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِینَ* ٱلَّذِینَ إِذَاۤ أَصَـٰبَتۡهُم مُّصِیبَةࣱ قَالُوۤا۟ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّاۤ إِلَیۡهِ رَٰجِعُونَ* أُو۟لَـٰۤىِٕكَ عَلَیۡهِمۡ صَلَوَٰتٌۭ مِّن رَّبِّهِمۡ وَرَحۡمَةࣱۖ وَأُو۟لَـٰۤىِٕكَ هُمُ ٱلۡمُهۡتَدُونَ} [سوره البقرة: ۱۵۵-۱۵۷]: (و [ای پیامبر،] شکیبایان را [به آنچه در دنیا و آخرت برایشان فراهم میآید] بشارت بده* همان کسانی که هر گاه مصیبتی به ایشان میرسد [از روی رضایت و تسلیم] میگویند: «به راستی که ما از آنِ الله هستیم و به سوی او بازمیگردیم»* اینها هستند که درودها و رحمتی از پروردگارشان برایشان است و همینان هدایتیافتگانند) و همچنین فرموده است: {إِنَّمَا یُوَفَّى ٱلصَّـٰبِرُونَ أَجۡرَهُم بِغَیۡرِ حِسَابࣲ} [سوره الزمر: ۱۰]: (جز این نیست که صابران، پاداش خود را بیشمار و تمام دریافت میدارند).


[۱] مسند أحمد (٣٠٧/١، شماره ٢٨٠٤).

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: أريد أن أستشيركم في أمر يخصني أنا وأفراد أسرتي من البنات، ألا وهو أني وأخواتي البنات كُتب علينا أن نظل بلا زواج لأننا قد تخطينا سن الزواج إلى ما بعده بكثير جدا جدا، إن لم يكن اقتربنا من سن اليأس بالفعل، هذا مع العلم -ولله الحمد والله على ما أقول شهيد بأننا على درجة من الأخلاق، وقد حصلنا على شهادات جامعية جميعنا، ولكن هذا هو نصيبنا والحمد الله نسأل الله -سبحانه وتعالى- الصبر والإيمان والتقوى ولكن الناحية المادية هي التي لا تشجع أحدًا بأن يتزوجنا، لأن ظروف الزواج -وخاصة في بلدنا – تقوم على المشاركة بين الزوجين، باعتبار ما سيكون في المستقبل، والآن وبعد أن تعديت سن الزواج، وفقني الله -عز وجل- للعمل في الإمارات العربية المتحدة، إلا أنني سمعت في برنامجكم المفضل «نور على الدرب» عن حُرمة هذا السفر اتباعًا لسنة رسولنا الكريم -صلى الله عليه وسلم فقررت – بمشيئة الله – أن أُقدِّم استقالتي للرجوع إلى بلدي مرة أخرى، لأنه ليس هناك لدي من تسمح ظروفه بالسفر معي والآن أسألكم يا فضيلة الشيخ: كيف نقي أنفسنا شَرَّ الألم الذي قُدر لنا؟ وكيف نحمي أنفسنا من كثرة الأسئلة التي توجه إلينا من الناس جميعًا عن السبب في عدم زواجنا؟ فلقد أصبح اختلاطنا بالناس أمرا محالا بسبب هذا الأمر، وأنا أعلم أن الصبر والصلاة، والاستعانة بالله جل شأنه هي السبيل، ولكن لا شَكٍّ في أن في هذا الأمر مَشَقَّة على النفس، أرجو نصيحتي وتوجيهي نيابة عن أخواتي، وأسأل الله لي ولهنّ الخير، ارك الله فيكم؟

فأجاب رحمه الله تعالى: النصيحة التي أوجهها إلى مثل هؤلاء النساء اللاتي تأخرن عن الزواج هي كما أشارت إليه السائلة، أن يلجأن إلى الله -عز وجل- بالدعاء والتَّضَرُّع إليه بأن يهيئ لهنّ مَن يُرضَى دِينُه وخُلقه، وإذا صدق الإنسان العزيمة في التوجه إلى الله، واللجوء إليه، وأتى بآداب الدعاء، وتخلى عن موانع الإجابة، فإن الله -تعالى- يقول ﴿ وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌۖ أُجِیبُ دَعۡوَةَ ٱلدَّاعِ إِذَا دَعَانِۖ فَلۡیَسۡتَجِیبُوا۟ لِی وَلۡیُؤۡمِنُوا۟ بِی لَعَلَّهُمۡ یَرۡشُدُونَ ﴾ [البقرة: ١٨٦]. وقال تعالى ﴿ وَقَالَ رَبُّكُمُ ٱدۡعُونِیۤ أَسۡتَجِبۡ لَكُمۡ [غافر: ٦٠].

فَرَتَّبَ – سبحانه وتعالى- الإجابة على الدعاء بعد أن يستجيب المرء الله، ويؤمن به، فلا أرى شيئًا أقوى من اللجوء إلى الله -عز وجل- ودعائه، والتضرع إليه، وانتظار الفرج، وقد ثبت عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال: «وَاعْلَمْ أَنَّ فِي الصَّيرِ عَلَى مَا تَكْرَهُ خَيْرًا كَثِيرًا، وَأَنَّ النَّصْرَ مَعَ الصَّيْرِ، وَأَنَّ الْفَرَجَ مَعَ الْكَرْبِ وَأَنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا». وأسأل الله – تعالى – لهن ولأمثالهن أن ييسر لهن الأمر، وأن يهيئ لهن الرجال الصالحين الذين يعينونهنّ على صلاح الدين والدنيا.

تقول السائلة: يا فَضِيلَةَ الشَّيْخِ، هل عدم زواجنا هذا بما يسببه لنا من ألم فيه تكفير لذنوبنا؟ وهل هذا الحرمان ينطبق على حالنا، أم هو نصيب ومكتوب فقط؟

فأجاب رحمه الله تعالى: لا شَكٍّ أن هذا الذي حصل نصيب ومكتوب، فإن الله -سبحانه وتعالى – كتب في اللوح المحفوظ ما هو كائن إلى يوم القيامة، وكتب على العبد أجَلَه وعَمَلَه ورِزْقَه وشَقِيٌّ أَمْ سَعِيد، وقد أشار الله -تعالى- إلى ذلك في قوله ﴿ مَاۤ أَصَابَ مِن مُّصِیبَةࣲ فِی ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فِیۤ أَنفُسِكُمۡ إِلَّا فِی كِتَـٰبࣲ مِّن قَبۡلِ أَن نَّبۡرَأَهَاۤ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ یَسِیرࣱ* لِّكَیۡلَا تَأۡسَوۡا۟ عَلَىٰ مَا فَاتَكُمۡ وَلَا تَفۡرَحُوا۟ بِمَاۤ ءَاتَىٰكُمۡ ﴾ [الحديد: ۲۲-۲۳].

ومع كونه مكتوبًا مقدرًا من الله عز وجل – فإن الله -تعالى- يُثيب المرء عليه إذا صبر واحتسب، فإذا صبر الإنسان، واحتسب على المصيبة، كان في ذلك تكفير السيئاته، ورفعة لدرجاته، وتكثير لثوابه، قال الله – تعالى – وَبَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِینَ* ٱلَّذِینَ إِذَاۤ أَصَـٰبَتۡهُم مُّصِیبَةࣱ قَالُوۤا۟ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّاۤ إِلَیۡهِ رَٰجِعُونَ* أُو۟لَـٰۤىِٕكَ عَلَیۡهِمۡ صَلَوَٰتٌۭ مِّن رَّبِّهِمۡ وَرَحۡمَةࣱۖ وَأُو۟لَـٰۤىِٕكَ هُمُ ٱلۡمُهۡتَدُونَ ﴾ [البقرة: ١٥٥-١٥٧]. وقال – تعالى – ﴿ إِنَّمَا یُوَفَّى ٱلصَّـٰبِرُونَ أَجۡرَهُم بِغَیۡرِ حِسَابࣲ ﴾ [الزمر: ١٠].

مطالب مرتبط:

(۶۲۰۶) حکم مجالست با خویشاوندان مشرک و تارکِ واجبات

بر تو نیز لازم است که تا آنجا که می‌توانی در نصیحت و خیرخواهی برای آن‌ها بکوشی و از اصلاح‌شان ناامید نشوی، زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ دل‌ها را دگرگون می‌سازد، چه بسا با تکرار بیان و نصیحت و راهنمایی، الله آنان را هدایت فرماید...

ادامه مطلب …

(۶۲۱۹) حکم و وظیفه‌ی دانش‌آموز در قبال اهانت به معلم پایبند به سنت

نصیحت من به آنان این است که تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را داشته باشند و حقوق مسلمان را رعایت کنند و کسانی را که به دین الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ  پایبند هستند و دیگران را به آن فرا می‌خوانند، مسخره نکنند...

ادامه مطلب …

(۶۲۱۰) نصیحتی برای فردی کم‌صبر در برابر سختی‌ها و بیماری‌ها

نصیحت من به او و کسانی که مانند او هستند این است که بسیار الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ یاد کنند؛ زیرا دل‌ها با یاد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آرام می‌گیرند...

ادامه مطلب …

(۶۲۳۸) حکم کسی که اصرار دارد حق را نپذیرد، چون که گوینده از او کوچک‌تر است چیست؟

نصیحت من به شخص مورد نصیحت این است که باید پند را از هر کسی که باشد بپذیرد؛ زیرا حق، مطلوب مؤمن است، و مؤمن حقیقت را هر جا که بیابد، آن را می‌گیرد....

ادامه مطلب …

(۶۲۰۹) حکم کسی که فرزندانش را از سن تمییز تا پانزده‌سالگی به نماز امر می‌کند، ولی بعد از آن فرزندان به حرف پدرشان گوش نمی‌دهند

گمان نمی‌کنم کسی که تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را پیشه کند و از هدایت و راهنمایی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم پیروی کند بدین صورت که فرزندان، چه پسر و چه دختر، را در هفت‌سالگی به نماز امر کند، و در ده‌سالگی بر آن‌ها برای نماز بزند، و برای هدایتشان از الله بخواهد سپس الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را در مورد فرزندانش ناکام سازد...

ادامه مطلب …

(۶۲۲۶) حکم چندهمسری و توصیه‌ای به زنان مؤمن در پذیرش آن

ابتدا به شوهران می‌گوییم: کسی که می‌خواهد بیش از یک زن اختیار کند، نباید چنین کاری کند مگر آنکه توانایی مالی، جسمی، و توانایی در عدالت داشته باشد...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه