(۶۱۴۵) حکم تأخیر در وفای نذر روزه و لزوم کفاره

(۶۱۴۵) سوال: مردی نذر نموده با شروع یک ماهی، ده روز روزه بگیرد، لذا نتواست همه‌‌ی روزه‌‌ها را به اتمام برساند و برخی از روزه‌‌ها را تا ماه بعدی به تأخیر انداخت؛ آیا در این حالت بر او کفاره لازم است؟

جواب:

در ابتدا از این منبر، منبر (نور علی الدرب= نام برنامه) نهی از نذر را تکرار می‌‌کنیم و نهی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را می‌‌گیریم، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده و می‌‌فرماید: «إنه لا يأتي بخير، وإنما يستخرج به من البخيل» : (خیری نمی‌‌آورد و بخیل است که نذر می‌‌کند) چقدر زیادند سؤال کنندگانی که پیرامون نذر خود می‌‌پرسند؛ یا به خاطر افتادن در تنگایی که نذر نموده اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آنها را نجات داد صدقه بدهند یا روزه بگیرند یا به خاطر بیماری که نزد آنها است نذر می‌‌کنند که اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را شفا داد صدقه داده یا روزه بگیرند یا به خاطر بچه نذر می‌‌کنند که اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به آنها بچه روزی داد فلان عبادت را انجام دهند گویا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر آنها با نعمت‌‌هایش منت نمی‌‌گذارد مگر زمانی که به وسیله‌‌ی نذر بر او شرط کنند.
از این مکان برادران مسلمان خود را از نذر بر حذر داشته و نهی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را برای آنها نقل می‌‌کنم، زیرا همیشه نذر نموده سپس پشیمان می‌‌شوند و چه بسا نذر کنند ولی به آن وفا نکنند؛ چقدر بزرگ است عقوبت کسی که به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر کند اما وفا نکند، لذا به فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ گوش فرا دهیم که می‌‌فرماید: {وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ * فَلَمَّا آتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَّهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}[التوبة: ۷۵-۷۷]: (برخی از آنها با الله (عهد و) پیمان بستند که اگر (الله) از فضل خود (نصیبی) به ما دهد قطعاً صدقه (و زکات) خواهیم داد واز نیکوکاران خواهیم بود * پس چون (الله) از فضل خود به آنها (نصیبی) بخشید، به آن بخل ورزیده واعراض کنان روی گرداندند (وسر پیچی کردند) * پس (این عمل، ) نفاق را تا روزی که او (الله) را ملاقات کنند در دل‌‌هایشان بر قرار ساخت و به (سبب) آنچه که با الله وعده کرده بودند خلاف نمودند (وعهد شکنی کردند) وبه (سبب) آنکه دروغ می‌گفتند).
نذر چند نوع است: برخی از آنها وفا کردن به آن واجب بوده و برخی وفا کردن به آن به خاطر اینکه همانند قسم است واجب نیست. بنابراین هرگاه انسان نذر عبادت نمود به این قصد که آن را انجام دهد و تفاوتی ندارد که نذر مطلق یا مقید باشد؛ بر او واجب بوده به این نذر وفا کند. مثال: مردی بگوید: به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر می‌‌کنم دور کعت نماز بخوانم؛ این نذر عبادت مطلق است، لذا بر او واجب بوده مادامی که آن را مقید به زمان یا مکان نکرده فورا آن دو رکعت را بخواند. اگر آن را به زمانی مقید نمود بر او واجب نیست بخواند تا اینکه آن زمان فرا رسد و اگر آن را مقید به مکانی نماید بر او لازم نیست نماز بخواند مگر در همان مکانی که نذر کرده ما دامی که در آن حرام شرعی وجود نداشته باشد اما جایز بوده آن دو رکعت را در مکان دیگری بخواند مگر اینکه آن مکانی که مقید نموده دارای امتیاز و فضیلت باشد؛ در این صورت جایز نیست در مکانی که از این فضیلت برخوردار نیست نماز بخواند. مثال: اگر خواندن نماز را در مسجد الحرام نذر کند، نماز خواندن در سایر مساجد برای او کفایت نمی‌‌‌‌کند و اگر نذر نمود در مسجد النبی نماز بخواند، نماز خواندن در مسجد الحرام برای او کفایت می‌‌کند و اگر نذر نمود در مسجد الاقصی نماز بخواند، نماز خواند در مسجد النبی و مسجد الحرام برای او کفایت می‌‌کند. اگر بالاتر را نذر نمود، نماز خواندن در کمتر کفایت نمی‌‌کند و اگر پایین‌‌تر را نذر نمود، آنچه از آن بالاتر باشد کفایت می‌‌کند. مهم اینکه در صورتی که عبادتی را نذر نمود، وفای به آن واجب است چه آن عبادت مطلق باشد همان‌‌طور که مثال زدیم و چه مقید باشد مانند اینکه شخص بگوید: اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بیمار مرا شفا داد به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر نموده که یک ماه روزه بگیرم یا بگوید: اگر در امتحان موفق شدم به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر می‌‌کنم که سه روز روزه بگیرم یا فلان ماه روز دوشنبه‌‌ها را روزه باشم؛ در این حالت نیز وفای به نذر بر او واجب است، به دلیل عموم فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «من نذر أن یطیع الله فلیطعه» : (كسي که نذر نمود از الله اطاعت کند، از الله اطاعت کند).
اما اگر نذر مانند قسم باشد یعنی در آن شخص قصد تقرب به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با این عبادت معین را نداشته باشد، بلکه قصد نذر کننده جلوگیری یا التزام به فعل مشخص باشد؛ مانند اینکه بگوید: به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر نموده که این لباس را نپوشم؛ این شخص بین پوشیدن آن یا نپوشیدن آن همراه با کفاره‌‌ی قسم اختیار دارد. یا اینکه بگوید: اگر این لباس را پوشیدم به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر نموده که یک ماه روزه بگیرم؛ در اینجا اگر لباس را پوشید لازم نیست یک ماه روزه بگیرد بلکه اگر خواست روزه بگیرد و اگر خواست در مقابل نذر خود کفاره‌‌ی قسم دهد، زیرا هر نذری که در آن قصد جلوگیری یا تشویق یا تصدیق یا تکذیب باشد همانند قسم با آن تعامل می‌‌شود.
بعد از این، به جواب سؤال می‌‌پردازیم: نذر نموده که ده روز از یک ماهی را روزه بگیرد سپس آن را در همان ماه روزه نگرفته بلکه در ماه بعدی روزه گرفته است. می‌‌گوییم: بر تو کفاره‌‌ی قسم لازم است، زیرا نذر تو متضمن دو چیز است: ده روز روزه گرفتن و اینکه این ده روز در ماه مشخصی باشد. بنابراین زمانی که نتوانستی در این ماه معین روزه بگیری، به دلیل از دست دادن این ویژگی، کفاره‌‌ی قسم بر تو واجب است، اما به نسبت روزهایی که نذر نمودی، روزه گرفته‌‌ای (و دیگر نیازی به روزه گرفتن در مقابل آن ده روز نیست).
در پایان از برادران مسلمانم درخواست می‌‌کنم که نذر نکنند و خود را به این نذرها و آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آنها را به آن ملزم نکرده مکلف نسازند همچنین کاری را انجام ندهند که بعدها به خاطر آن پشیمان شده و چه بسا به آن وفا نکنند و در نتیجه به سرنوشتی دچار شوند که بر کسانی آمد که با الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ عهد بستند و به آن وفا نکردند: {وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ * فَلَمَّا آتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَّهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}[التوبة: ۷۵-۷۷]: (برخی از آنها با الله (عهد و) پیمان بستند که اگر (الله) از فضل خود (نصیبی) به ما دهد قطعاً صدقه (و زکات) خواهیم داد واز نیکوکاران خواهیم بود * پس چون (الله) از فضل خود به آنها (نصیبی) بخشید، به آن بخل ورزیده واعراض کنان روی گرداندند (وسر پیچی کردند) * پس (این عمل، ) نفاق را تا روزی که او (الله) را ملاقات کنند در دل‌‌هایشان بر قرار ساخت و به (سبب) آنچه که با الله وعده کرده بودند خلاف نمودند (وعهد شکنی کردند) وبه (سبب) آنکه دروغ می‌گفتند) می‌‌ترسم از اینکه انسان مانند این قضیه که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ذکر نموده نذر کند سپس به آن وفا نکند و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در قلب او تا مرگ نفاق قرار دهد. امیدوارم برادران مسلمانم در این مسئله دقت کنند و از نذر همان‌‌طور که پیامبرشان محمد صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آنها را از آن نهی نموده، دست بکشند. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ یاری‌‌ دهنده است.

تعداد بازدید: 21

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: رجل نذر أن يصوم عشرة أيام في بداية شهر ما، فلم يستطع إكمالها جميعًا ، فأخر بعضها للشهر التالي، هل عليه كَفَّارة في هذه الحالة؟

فأجاب رحمه الله تعالى: أولا نحن من هذا المنبر؛ منبر نور على الدرب نكرر النهي عن النذر، آخذين بنهي النبي صلى الله عليه وسلم ؛ فإن النبي صلى الله عليه وسلم نهى عن النذر وقال: «إِنَّهُ لا يَأْتِي بِخَيْرِ، وإنما يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ»، وما أكثر السائلين الذين يسألون عن نذور نذروها؛ إما لوقوع في ضيق فينذرون إن نجاهم الله منها أن يتصدقوا أو يصوموا، وإما لمريض كان عندهم ويَنْذُرون إن شفاه الله أن يتصدقوا أو يصوموا، وإما لحصول الذرية فيندرون إن رزقهم أن يفعلوا كذا وكذا من العبادات، كأن الله -عز وجل- لا يمنن عليهم بنعمه إلا إذا شرطوا له على النذر.

وإنني من هذا المكان أحذر إخواني المسلمين من النذر، وأنقل إليهم نهي النبي صلى الله عليه وسلم عنه؛ لأنهم دائما ينذرون فيندمون، وربما ينذرون ولا يُوفُون، وما أعظم عقوبة من نذر الله سبحانه وتعالى ولم يف، فلنستمع إلى قول الله تعالى: ﴿وَمِنْهُم مَّنْ عَهَدَ اللَّهَ لَبِنْ مَاتَنَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّلِحِينَ * فَلَمَّا ءاتَهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يكذِبُونَ﴾ [التوبة: ٧٥-٧٧].

ثم إن النذر أقسام؛ منه ما يجب الوفاء به، ومنه ما لا يجب الوفاء به؛ لكونه جاريًا مجرى اليمين، فإذا نذر الإنسان عبادة، سواء كان نذرا مطلقًا أو معلقا، قاصدًا فعل تلك العبادة، وجب عليه أن يأتي بهذه العبادة، مثال ذلك قال رجل: الله على نذر أن أصلي ركعتين، فهذا نذر عبادة مطلق، فيجب عليه أن يصليهما فورًا ما لم يقيدهما بزمن أو مكان، فإن قيدهما بزمن لا يجب عليه أن يصلي حتى يأتي ذاك الزمن، وإن قيَّدهما بمكان لا يَلْزَمُه أن يصلي إلا في ذلك المكان الذي نذره، ما لم يكن فيه محظور شرعي، لكن يجوز له أن يصليهما في مكان آخر، إلا إذا كان الذي عينه له مزية ،الفضل فإنه لا يجوز أن يصليهما في مكان ليس له ذلك الفضل، مثل لو نذر الصلاة في المسجد الحرام لم تجز له الصلاة فيما سواه من المساجد، ولو نذر الصلاة في مسجد النبي صلى الله عليه وسلم أجزأه أن يصلي في المسجد الحرام، ولو نذرها في المسجد الأقصى أجزأه أن يصليها في المسجد النبوي وفي المسجد الحرام أيضًا، فإذا نذر الأعلى لا تجزي الصلاة فيما دونه، وإن نذر الأدنى أجزأه ما هو أعلى منه المهم إن نذر العبادة فإنه يجب عليه الوفاء به، سواء كان مطلقا كما مثلنا، أو معلقا كما لو قال: إن شفى الله مريضي فلله على نذر أن أصوم شهرًا، أو قال: إن نجحت في الامتحان فلله علي نذر أن أصوم ثلاثة أيام، أو أن أصوم يوم الإثنين من الشهر الفلاني، فيجب عليه الوفاء؛ لعموم قوله صلى الله عليه وسلم: «مَن نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ».

أما إذا كان النذر جاريًا مجرى اليمين، أي لا يقصد التعبد الله بهذه العبادة المعينة، وإنما يقصد الناذر أن يمتنع عن فعل معين، أو أن يلتزم بفعل معين، مثل أن يقول: لله على نذر ألا ألبس هذا الثوب هذا يخير بين عدم لبسه أو لبسه وكفارة اليمين، أو يقول: إن لبست هذا الثوب فلله على نذر أن أصوم شهرا، فهنا إذا لبس الثوب لم يَلْزَمْه أن يصوم شهرًا، بل إن شاء صام شهرًا وإن شاء كفر عن نذره كَفَّارة يمين؛ لأن كل نذر يقصد به منع أو الحث أو التصديق أو التكذيب فإنه يكون جاريًا مجرى اليمين.

بعد هذا نرجع إلى جواب السؤال الذي تقدم به السائل، وهو أنه نذر أن يصوم عشرة أيام من شهر ما، ثم لم يصمها في ذلك الشهر وصامها في الشهر التالي، فنقول له: إن عليك كَفَّارة يمين؛ لأن نذرك تضمن شيئين؛ تضمن صيام عشرة أيام وأن تكون في هذا الشهر المعين، فلما فاتك أن تكون في هذا الشهر المعيَّن لزمتك كَفَّارة اليمين لفوات الصفة، وأما الأيام فقد صمتها.

وأخيرًا أرجو من إخواني المسلمين ألا يَنْذُروا، وألا يكلفوا أنفسهم بهذه النُّذُور، وألا يُلْزِموها بما لم يُلْزِمها الله به، وألا يفعلوا شيئًا يندمون عليه، وربما لا يُوفُون به فيقع عليهم ما وقع على من عاهد الله، ﴿وَمِنْهُم مَّنْ عَهَدَ اللَّهَ لَبِنْ ءَاتَنَا مِن فَضْلِهِ، لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّلِحِينَ * فَلَمَّا ءَاتَهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ﴾ [التوبة: ٧٥-٧٧]. أخشى أن يقع الإنسان إذا نذر الله نذرًا كهذا الذي ذكره الله -عز وجل- ثم لم يف به أن يعقبه الله تعالى نفاقًا في قلبه إلى الممات، إنني أرجو وأكرر رجائي أن ينتبه أن إخواني المسلمون إلى هذه المسألة، وأن ينتهوا عن النذر كما نهاهم عنه نبيهم محمد صلى الله عليه وسلم، والله المستعان.