(۶۱۰۱) سوال: برخی اوقات قسم یاد می‌‌کنم و کفاره بر من واجب می‌‌شود و هر سال در رمضان به روزه داران افطار و … صدقه می‌‌دهم؛ آیا این کفایت است؟

جواب:

بر انسان واجب بوده هرگاه قسم گیر شد برای کفاره بشتاید و جایز نیست آن را به تأخیر بیندازد، زیرا نمی‌‌داند چه اتفاقی خواهد افتاد. چه بسا امروز توانایی کفاره را داشته باشد اما فردا نتواند و چه بسا بمیرد. بنابراین واجب است برای کفاره بدون تأخیر بشتابد و نگوید: آن را به رمضان به تأخیر می‌‌اندازم، زیرا صدقه در رمضان بهتر است. می‌‌گوییم: الحمدلله در رمضان مجال برای صدقه باز است و کفاره همان وقت پرداخت می‌‌شود.

در این مناسبت می‌‌گویم: برای انسان شایسته نیست زیاد قسم یاد کند تا جایی که برخی از علما رَحِمَهُمُ‌الله در فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : می‌‌گویند: {وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ}[المائدة: ۸۹]: (و قسم‌‌های خود را حفظ کنید) در قسم زیاده روی نکنید. اما اگر هرگاه انسان ناچار شد قسم یاد کند بگوید: إن شاء الله؛ زیرا با گفتن آن دو فایده‌‌ی بزرگ برای او حاصل می‌‌شود:

اول: هرگاه إن شاء الله گفت، الله آنچه را برای آن قسم یاد نموده محقق می‌‌سازد.

دوم: هرگاه إن شاء الله گفت و انجام نداد کفاره‌‌ای بر او نیست، دلیل آن آنچه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از داستان پیامبر سلیمان بن داود عَلَيْهِمُ‌السَّلَام نقل  می‌‌کند، است. او جهاد را دوست داشت و روزی گفت: به الله قسم امشب با نود زن همبستر خواهم شد تا از هر یک بچه‌‌ای به دنیا بیاید که در راه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بجنگند. به او گفته شد: بگو: إن شاء الله، اما با اعتماد به قاطعیتی که داشت نگفت، لذا با نود زن همبستر شد اما فقط از یکی از آن‌‌ها نصف انسان به دنیا آمد. بنابراین آنچه بر آن قسم یاد نموده بود محقق نشد. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «لو قال: إن شاء الله لم یحنث، وکان درکا لحاجته»[۱]: (اگر إن شاء الله می‌‌گفت قسم گیر نمی‌‌شد و به آنچه می‌‌خواست می‌‌رسید)

فایده‌‌ی دوم: هرگاه قسم گیر شد بر او کفاره لازم نیست و دلیل آن فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است: «من حلف علی شيء فقال: إن شاء الله فلا حنث عليه»[۲]: (کسی که قسم یاد نمود سپس گفت: إن شاء الله؛ قسم گیر نمی‌‌شود) لذا اگر کسی که قسم یاد نموده بگوید: إن شاء الله، دو فایده برای او حاصل می‌‌شود، لازم است همیشه بگوید. اگر گفت: می‌‌ترسم اگر إن شاء الله بگویم دوستم که بر او قسم یاد نمودم سهل انگاری کند؛ می‌‌گوییم: اگر می‌‌ترسی آن را آهسته بگو یعنی بین خودت باشد و طوری آن را تلفظ کن که او نشنود. در این صورت او قسمی را شنیده که در آن استثنا نیست و تو قسمی یاد نموده که در آن استثنا است.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.