(۶۰۷۰) سوال: مردی همسر خود را بیش از دو سال ترک نموده و به کشورها برای کسب روزی مسافرت نموده است و در این مدت با هر سببی به تمامی انواع طلاق چه از روی خشم و چه غیر خشم قسم یاد کرده و می‌‌گوید: همسرم به سه طلاق باشد که نه مذهب شافعی و نه دیگر مذاهب چهارگانه او را بر من حلال نکند؛ آیا بعد از چنین چیزی همسرش بر او حلال بوده و بعد از برگشت او به کشورش با او زنذگی کند یا اینکه واجب است جدا شوند؟ اگر بخواهد همسرش را بربگرداند چه کاری انجام دهد؟ نظر به اینکه برخی از مردم می‌‌گویند: هرگز طلاق او واقع نمی‌‌شود، زیرا در حالت خشم بوده است؛ حکم این شخص چیست؟ لطفا پاسخ دهید. بارک الله فیکم.

جواب:

این مرد در عجله نمودن در طلاق اشتباه بسیار بزرگی مرتکب شده و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «من کان حالفا فلیحلف بالله أو لیصمت»[۱]: (هر کسی می‌‌خواهد قسم یاد کند یا به الله قسم یاد کند یا ساکت شود) بنابراین بر این مرد واجب است از چنین سهل‌‌انگاری دست برداشته و زبان خود را نگه دارد. اما به نسبت قضیه‌‌ای که رخ داده و طلاق و قسم به آن را تکرار نموده، از پرسیده و می‌‌گوییم: آیا قصدت این بوده که همسرت در صورتی که مخالفتی رخ دهد به طلاق است یا اینکه چنین قصدی نداشتی و قصدت فقط تهدید و منع او بوده است؟ اگر نیت تو اولی بوده پس طلاق واقع می‌‌شود و اگر نیت تو دومی بوده و قصد تو تهدید و منع او بوده، طلاق واقع نمی‌‌شود و بر تو کفاره‌‌ی قسم واجب است. اما سخن برخی از مردم که می‌‌گویند: چیزی بر تو نیست، زیرا در حالت خشم بودی، این نوع خشم بررسی می‌‌شود، زیرا خشم سه حالت دارد: خشم خیلی زیاد، خشم کم و خشم متوسط.

حالت اولی زمانی است که شخص همه چیز را فراموش نموده و نمی‌‌داند چه می‌‌گوید، در این حالت حکمی به قولش چه در طلاق و چه غیر آن تعلق نمی‌‌گیرد و حالت ابتدایی یا کم زمانی است که خشمگین باشد اما می‌‌داند چه می‌‌گوید و می‌‌تواند خود را کنترل کند؛ در این حالت قول او در هر حال معتبر است. حالت متوسط زمانی است که می‌‌داند چه می‌‌گوید اما نمی‌‌تواند خود را کنترل کند و راهی جز گفتن آنچه گفته، ندارد. در این حالت بین اهل علم اختلاف است؛ برخی قول او را معتبر دانسته و برخی قول او را معتبر نمی‌‌دانند.

[۱] تخریج آن گذشت.