(۵۹۴۳) حکم مرغ منجمدی که از اروپا وارد می‌‌شود

(۵۹۴۳) سوال: حکم مرغ منجمد که آن را از اروپا وارد می‌‌کنیم در حالی که روش‌‌های ذبح پیشرفت نموده و برق و دیگر روش‌‌ها وارد آن شده چیست؟

جواب:

این سؤال چه داخل و چه خارج این کشور (عربستان سعودی) بسیار رخ می‌‌دهد اما واجب است اموری را بدانیم:

اول: برای ذبح شروطی لازم است، از جمله‌‌ی آن این است که شخص اهلیت ذبح را داشته باشد یعنی مسلمان یا اهل کتاب (یهودی و نصرانی) باشد. لذا ذبح غیر از این سه گروه، از جمله بت پرستان و مشرکان درست نیست؛ به دلیل مفهوم فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَّكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَّهُمْ}[المائدة: ۵]: (و (همچنین) طعام اهل کتاب برای شما حلال است و طعام شما برای آن‌‌ها حلال است) همچنین رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از گوسفندی که به او در خیبر هدیه داده شد، خوردند در حالی که هدیه از جانب زن یهودی بود[۱]. همچنین دعوت یهودی را در مدینه اجابت کرد و برای او نان از جو و چربی (پیه) بو داده (بوی آن تغییر کرده) آورد.

دوم: هنگام ذبح نمودن، ذکر اسم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ شرط است به این صورت که ذبح کننده می‌‌گوید: بسم الله. و کسی که بسم الله گفتن را ترک کند ذبیحه‌‌ی او حرام است؛ به دلیل فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ}[الأنعام: ۱۲۱]: (و از آنچه (هنگام ذبح) نام الله بر آن برده نشده نخورید) همچنین رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «ما أنهر الدم وذکر اسم الله علیه فکل»[۲]: (هر چیزی که خون را جاری سازد -می‌‌توان به وسیله‌‌ی آن ذبح کرد- و اسم الله بر آن بده شود از آن بخور).

سوم: قطع بریدن آنچه در ذبح واجب بوده بریده شود، یعنی از دو رگ ضخیم گردن که اطراف حلقوم هستند؛ زیرا با قطع این دو رگ خون جاری می‌‌شود و علما در وجوب قطع مری و وجوب قطع دو رگ اختلاف نموده‌‌اند و از دیدگاه من بریدن دو رگ واجب است، به دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «ما أنهر الدم وذکر اسم الله علیه فکل»[۳]: (هر چیزی که خون را جاری سازد -می‌‌توان به وسیله‌‌ی آن ذبح کرد- و اسم الله بر آن بده شود از آن بخور) و خون جز با بریدن این دو رگ جاری نمی‌‌شود.

این‌‌ها شروط ذبح هستند، لذا هرگاه گوشتی از جانب شخصی به ما رسید که اهل ذبح باشد یعنی مسلمان یا یهودی یا نصرانی باشد، می‌‌توانیم آن را بخوریم و سؤال نکنیم: چگونه ذبح شده یا اینکه بسم الله گفته شده یا خیر؟ زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از ذبح یهود خورد و نپرسید که چگونه ذبح نموده یا اینکه بسم الله گفته‌‌ یا خیر؟ بلکه در صحیح بخاری از حدیث عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا آمده که گروهی گفتند: ‌ای رسول الله! قومی برای ما گوشت می‌‌آورند در حالی که نمی‌‌دانیم آیا اسم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را بر آن برده‌‌اند یا خیر؟ فرمود: «سموا أنتم وکلوا»: (شما بسم الله بگویید و بخورید) (عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا ) گفت: و آن‌‌ها تازه مسلمان بودند[۴]. در این جا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به حکم اشاره می‌‌کند که برای انسان، شایسته نیست هرگاه فعلی از اهل آن صادر شد بپرسد: چگونه و چطور؟ بنابراین هرگاه گوشتی از ذبح اهل کتاب برای ما آورده شد، می‌‌توانیم آن را بخوریم و نپرسیم که چگونه ذبح شده است و یا اینکه اسم الله بر آن برده شده یا خیر؟ بلکه پرسیدن از آن بر خلاف سنت است؛ زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نپرسید. بنابراین مادامی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را برای ما به صورت اطلاق در کتابش حلال نموده و رسولش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را بدون سؤال خورده است، بهترین کلام، کلام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و بهترین روش، روش رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است. اما اگر ثابت شد که این مرغِ خاص یا این ذبح خاص بدون جاری ساختن خون آن، ذبح شده مثلا به وسیله‌‌ی خفگی یا شوک الکتریکی یا … ذبح شده در این صورت حرام است؛ به دلیل فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ}[المائدة: ۳]: ((گوشت) مردار و خون و گوشت خوک و آنچه (هنگام ذبح) نام غیر الله بر آن برده شود و (حیوانات) خفه شده و با ضربه مرده و از بلندی افتاده و به ضرب شاخ (حیوان دیگری) مرده و آنچه درندگان خورده باشند- مگر آنکه ذبح (شرعی) کرده باشید بر شما حرام شد) هرگاه دانستیم این ذبح مشخص بدون جاری ساختن خون ذبح شده، حرام است و مادامی که نمی‌‌دانیم در حالی که اهل کتاب آن را ذبح نموده‌‌اند، اصل بر حلال بودن است، لذا حق نداریم و شایسته نیست که سؤال کنیم. اما سخنان پیرامون این مسئله زیاد شده که آن‌‌ها با شوک الکتریکی بدون جاری ساختن خون ذبح می‌‌کنند و به خاطر این سخنان زیاد، نظرم این است که آنچه به تقوا نزدیک‌‌تر بوده، عدم خوردن آن است اما اگر آن را بخورد اشکالی ندارد ولی ترک آنچه در آن شک وجود دارد؛ از اموری بوده که شایسته است شخص به آن چنگ بزند مادامی که حلال، ظاهر و آشکار است سپس شایسته بوده که بدانیم اگر آن‌‌ها از شوک الکتریکی استفاده می‌‌کنند یا با تبر بر سر آن زده یا … سپس خون آن را جاری ساخته و بعد از آن ذبح شرعی می‌‌کنند، گوشت آن حلال است به دلیل فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ} بنابراین، حیوانی که به دلیل عواملی مانند خفه شدن، ضربه به سر یا موارد دیگر در معرض مرگ قرار گرفته، اگر در حال حیات به آن برسند و ذبح شود، حلال می‌‌گردد.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] تخریج آن گذشت.

[۴] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 57

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما حكم الدجاج المثلج الذي نستورده من أوربا مع تطور أساليب الذبح التي دخلت فيها الكهرباء وغيرها من الأساليب؟

فأجاب رحمه الله تعالى: هذا السؤال كثير الوقوع من داخل المملكة وخارج المملكة ولكن يجب أن نعرف أمورًا:

الأمر الأول: أنه يُشترط للذبح شروط منها أهلية الذابح بأن يكون مسلما أو كتابيا، وهو اليهودي والنصراني، فذبائح غير هؤلاء الأصناف الثلاثة – وهم المسلمون واليهود والنصارى- من الوثنيين والمشركين لا تحل؛ لمفهوم قوله تعالى: ﴿وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَبَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهّمْ ﴾ [المائدة: ٥] ولأن رسول الله صلى الله عليه وسلم أكل من الشاة التي أهديت له في خيبر، أهدتها له امرأة يهودية)، وأجاب يهوديًا في المدينة فقدم له خبزًا من شعير وإهالة سَنِخَةٍ، والإهالة الشيخة هي الشحم المتغير.

وثانيًا: يُشترط في الذبح ذكر اسم الله عليه، بأن يقول الذابح باسم الله ومن ترك التسمية على الذبيحة فذبيحته حرام؛ لقوله تعالى: ﴿وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ﴾ [الأنعام: 121]، ولأن النبي صلى الله عليه وسلم قال: «مَا أَنبَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ

اسْمُ الله عَلَيْهِ فَكُلْ». والشرط الثالث: قطع ما يجب قطعه في الذبح، وهو الوَدَجان، أي العرقان الغليظان المحيطان بالخلقُوم؛ لأن بقطعهما إنهار الدم، واختلف العلماء في وجوب قطع الخُلقُوم والمريء ووجوب قطع الوَدَجَيْنِ، والذي يظهر لي وجوب قطع الوَدَجَيْنِ ؛ لقول النبي صلى الله عليه وسلم: «مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهُ عَلَيْهِ فكُل»، ولا إنهار لدم إلا بقطع الوَدَجَيْنِ.

فهذه من شروط الذكاة، فإذا جاءنا لحم من شخص هو أهل للذكاة مسلم أو يهودي أو نصراني فإننا لنا أن نأكل منه ولا نسأل: كيف ذبح؟ ولا هل سمى أم لم يسم؛ لأن الرسول الله أكل من ذبائح اليهود ولم يسألهم كيف ذبحوا ولا هل سموا أم لم يسموا، بل في صحيح البخاري من حديث عائشة أن قوما قالوا: يا رسول الله إن قوما يأتوننا باللحم لا ندري أذكروا اسم الله عليه أم لا؟ قال: «سَمُّوا أَنْتُمْ وَكُلُوا»، يعني سموا على الأكل وكلوا. قالت: وكانوا حديثي عهد بكفر فهنا يشير النبي -عليه الصلاة والسلام- بهذا الحكم إلى أنه لا ينبغي للإنسان أن يسأل إذا صدر الفعل من أهله: كيف؟ وعلى أي وجه؟ وعلى هذا فإذا جاءنا لحم من ذبائح أهل الكتاب -اليهود والنصارى – فإن لنا أن نأكله ولا نسأل كيف ذبح؟ ولا هل سمي عليه أم لا؟ بل السؤال عنه من خلاف السنة ؛ لأن الرسول صلى الله عليه وسلم لم يسأل، ومادام أن الله أباحه لنا على الإطلاق في كتابه ورسوله صلى الله عليه وسلم و أكله بدون سؤال؛ فإن خير الكلام كلام الله وخير الهدي هدي محمد صلى الله عليه وسلم، ولكن إذا ثبت لنا أن هذه الدجاجة المعينة أو الذبيحة المعينة من غير هذا الدجاج وإذا ثبت لنا أن هذا الشيء المعين ذبح بدون إنهار الدم؛ بالخنق أو بالصعق بالكهرباء، أو بغير ذلك؛ فإنه يكون حينئذ حرامًا؛ لقوله تعالى: ﴿حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنزير وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَيْتُمْ﴾ [المائدة: 3]، فإذا علمنا أن هذه الذبيحة المعينة ذبحت بدون إنهار الدم فهي حرام، وما دمنا لم نعلم وهي قد ذبحها أهل الكتاب فإن الأصل الحل وليس من حقنا ولا ينبغي لنا أيضًا أن نسأل، ولكن كثر القال والقيل في هذه المسألة وأنهم يذبحون بالصعق بالكهرباء بدون إنهار الدم، ومن أجل هذا الخوض الكثير أرى أن الورع ترك الأكل منها، وأن الإنسان لو أكل فلا حَرَج عليه، لكن ترك المشكوك فيه من الأمور التي ينبغي أن يسلكها المرء ما دام الحلال البين ظاهرا، ثم إنه ينبغي أن نعلم أنه لو صعقوها بالكهرباء أو ضربوها بالفأس على رأسها أو ما أشبه ذلك ثم أنهروا الدم وذكوها تذكية شرعية بعد ذلك فإنها تكون حلالا ؛ لقوله تعالى: ﴿وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ والْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَيْتُمْ﴾ [المائدة: ٣] فما أصابه سبب الموت من خنق أو كسر رأس أو غيره إذا أدركت حياته وذكي صار حلالا.