(۵۷۱۴) سوال: آیا برای دختر جایز است که صورت خود را برای فرد نابینا که معلم متوسطه است کشف کند و نزد او قرآن بخواند؟

جواب:

علما رَحِمَهُمُ‌الله در مورد جایز بودن نگاه زن به مرد اختلاف نظر دارند؛ برخی گفته‌اند که این کار جایز نیست، با توجه به عموم آیه‌ی: {وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ…}[نور: ۳۱]: (به زنان مؤمن بگو که نگاهشان را فرواندازند و شرمگاهشان را حفظ کنند …) همچنین حدیثی که ام سلمه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا روایت کرده است که او و حفصه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا در کنار رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بودند که ابن ام مکتوم وارد شد، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: «احتجبن منه»: (در مقابل او حجاب کنید) حفصه گفت: اما او نابینا است و ما را نمی‌بیند؟ رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «أفعمياوان أنتما»[۱]: (آیا شما هم نابینا هستید؟) اما گروهی از علمای دیگر گفته‌اند که زن می‌تواند به مرد نگاه کند، به شرطی که نگاه او با غرض شهوت یا لذت بردن نباشد. این قول راجح است، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به فاطمه بنت قیس فرمودد: «اعتدي في بيت أم مكتوم فإنه رجل أعمى تضعين ثيابك عنده»[۲]: (در خانه­ی ابن ام مکتوم بمان، زیرا او مردی نابینا است و تو می‌توانی لباس‌هایت را نزد او بگذاری) همچنین رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم عایشه را پوشانده بود در حالی که به حبشی‌ها که در مسجد بودند نگاه می­کرد[۳]، همچنین در روز عید که برای مردان خطبه می‌گفتند، به سمت زنان می‌آمد  در حالی‌که بلال رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ همراهش بود و برایشان خطبه می‌گفت و بدون شک زنان به ایشان نگاه می‌کردند.[۴]

اما درباره­ی آیه‌ای که برخی برای منع نگاه زن به مرد به آن استناد می‌کنند، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می­­فرماید: {وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ}[نور: ۳۱]: (به زنان مؤمن بگو که نگاهشان را فرواندازند) که واژه‌ی (من) در اینجا برای تبعیض است و آیه بر این دلالت دارد که زن باید چشم خود را از نگاه به مردان اگر نگاهش با شهوت یا برای لذت بردن باشد فرو اندازد. در این صورت فرو انداختن چشم‌ (نگاه) واجب است، اما در غیر از این موارد، طبق سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌توان نگاه کرد.

در مورد حدیث ام سلمه نیز باید گفت که راوی این حدیث، نبهان که غلام ام سلمه بود، به گفته‌ی ابن عبد البر، مردی مجهول است. به همین دلیل، این حدیث از درجه‌ی اعتبار پایین‌تری برخوردار است و نمی‌تواند به احادیث صحیح و واضح که جواز نگاه زن به مرد را تایید می‌کنند، مخالفت کند. اما همانطور که پیش­تر گفته شد، زن باید از نگاه کردن به مردان با نیت شهوت یا لذت پرهیز کند، زیرا چنین نگاهی جایز نیست. والله اعلم.

[۱] ابو داود: کتاب اللباس، باب فی قوله عزّ و جلّ {وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ}[نور: ۳۱]. شماره­ی (۴۱۱۲)؛ ترمذی: کتاب الأدب، باب ما جاء فی إحتجاب النساء من الرجال، شماره­ی (۲۷۷۸).

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] بخاری: کتاب المناقب، باب قصة الحبش و قول النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم «یا بنی أرقدة» شماره­ی (۳۳۳۷)؛ مسلم: کتاب صلاة العیدین، باب الرخصة فی اللعب الذی لا معصیة فیه فی أیام العید، شماره­ی (۸۹۲).

[۴] بخاری: کتاب العیدین، باب موعظة النساء یوم العید، شماره­ی (۹۳۶)، مسلم: کتاب العیدین، شماره­ی (۸۸۴).